<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X08n0235"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 235 花严经谈玄抉择</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 235 花严经谈玄抉择</title> <author>辽 鲜演述</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.liyi</name></respStmt> </editionStmt> <extent>5卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">8</idno>.<idno type="no">235</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">花严经谈玄抉择</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB02439"> <charName>CBETA CHARACTER CB02439</charName> <mapping cb:dec="985479" type="PUA">U+F0987</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>佞</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[佞-二+〦]</value></charProp></char> <char xml:id="CB06900"> <charName>CBETA CHARACTER CB06900</charName> <mapping cb:dec="989940" type="PUA">U+F1AF4</mapping> <mapping type="unicode">U+3C26</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>呿</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[去*欠]</value></charProp></char> <char xml:id="CB13607"> <charName>CBETA CHARACTER CB13607</charName> <mapping cb:dec="996647" type="PUA">U+F3527</mapping> <mapping type="unicode">U+2E635</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[言*寅]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-11-11T16:30:37"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="2"/> <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0001a" n="0001a"/> <lb ed="X" n="0001a01"/> <lb ed="X" n="0001a02"/><cb:docNumber>No. 235</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0001a03"/><lb ed="R011" n="0837a01"/><cb:juan fun="open" n="2"><cb:mulu type="卷" n="2"/><cb:jhead>大方廣<persName>佛</persName>花严经谈玄抉择卷第<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001001" n="0001001"/>二</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0001a04"/> <lb ed="X" n="0001a05"/><lb ed="R011" n="0837a02"/><byline cb:type="author">上京开龙寺圆通悟理大师</byline> <lb ed="X" n="0001a06"/><lb ed="R011" n="0837a03"/><byline cb:type="author">赐紫沙门 鲜演述</byline> <lb ed="X" n="0001a07"/><lb ed="R011" n="0837a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0001a0701">疏尽宏廓之幽宗者。尽字是教，馀皆是義。宏者，大也， <lb ed="X" n="0001a08"/><lb ed="R011" n="0837a05"/>即是廣義。通收五教，若巨海遍纳于百川。廓者，空也， <lb ed="X" n="0001a09"/><lb ed="R011" n="0837a06"/>即是深義。别拣九宗，同天池独具于十德。或宏者，事 <lb ed="X" n="0001a10"/><lb ed="R011" n="0837a07"/>法界。廓者，理法界。二字相合者，事理无碍法界。幽宗， <lb ed="X" n="0001a11"/><lb ed="R011" n="0837a08"/>事事无碍法界。或四字相合，同诠一真无障碍法界。 <lb ed="X" n="0001a12"/><lb ed="R011" n="0837a09"/>斯则能被之教義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001a13"/><lb ed="R011" n="0837a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0001a1301">钞：真应权实者，智冥一理曰真，悲赴万根曰应。或 <lb ed="X" n="0001a14"/><lb ed="R011" n="0837a11"/>本高而迹下，或本下而迹高，名权。本迹相称，名实。</p> <lb ed="X" n="0001a15"/><lb ed="R011" n="0837a12"/><p xml:id="pX08p0001a1501">▲言四十二众者，谓同生众有一菩萨也，异生众 <lb ed="X" n="0001a16"/><lb ed="R011" n="0837a13"/>有三十九执金刚神乃至大自在天王也。座内流 <lb ed="X" n="0001a17"/><lb ed="R011" n="0837a14"/>出众，眉间流出众，故四十二，以配四十二位故。</p><p xml:id="pX08p0001a1719" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0001a18"/><lb ed="R011" n="0837a15"/>言况口光所召者，即现相品众齿面门光召十方 <lb ed="X" n="0001a19"/><lb ed="R011" n="0837a16"/>众。是故彼经云：有十亿<persName>佛</persName>刹微尘数菩萨摩诃萨， <lb ed="X" n="0001a20"/><lb ed="R011" n="0837a17"/>一一各有世界海微尘数诸菩萨众，前後围绕而 <lb ed="X" n="0001a21"/><lb ed="R011" n="0837a18"/>来集会，乃至于其座上结跏趺坐。</p><p xml:id="pX08p0001a2114" cb:place="inline">▲言毛光重现 <lb ed="X" n="0001a22"/><lb ed="R011" n="0837b01"/>等者，亦是此品。谓即前所召十方世界海诸来菩 <lb ed="X" n="0001a23"/><lb ed="R011" n="0837b02"/>萨，身毛孔中皆有光明，一一光明中现无量菩萨。 <lb ed="X" n="0001a24"/><lb ed="R011" n="0837b03"/>此诸菩萨皆于尘中亲近三世诸<persName>佛</persName>，以种种法门 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0001b" n="0001b"/> <lb ed="X" n="0001b01"/><lb ed="R011" n="0837b04"/>教化众生是也。又彼经云：如是坐<anchor xml:id="nkr_note_add_0001b0101" n="0001b0101"/><anchor xml:id="beg0001b0101" n="0001b0101"/>已<anchor xml:id="end0001b0101"/>，其诸菩萨身 <lb ed="X" n="0001b02"/><lb ed="R011" n="0837b05"/>毛孔中，一一各现十方界海微尘数一切宝色光 <lb ed="X" n="0001b03"/><lb ed="R011" n="0837b06"/>明，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001002" n="0001002"/>一光中悉现十世界海微尘数诸菩萨等。</p> <lb ed="X" n="0001b04"/><lb ed="R011" n="0837b07"/><p xml:id="pX08p0001b0401">钞：本即圆音者。拣非在根之教，得名为本。故下钞 <lb ed="X" n="0001b05"/><lb ed="R011" n="0837b08"/>云：一音普应，但是教本，非是其教。即其義也。</p><p xml:id="pX08p0001b0518" cb:place="inline">▲言 <lb ed="X" n="0001b06"/><lb ed="R011" n="0837b09"/>经列二十者，一名最勝光遍照，状如摩尼宝形，乃 <lb ed="X" n="0001b07"/><lb ed="R011" n="0837b10"/>至二十名妙宝焰。</p><p xml:id="pX08p0001b0708" cb:place="inline">▲言结有等者，经云此一一世 <lb ed="X" n="0001b08"/><lb ed="R011" n="0837b11"/>界各有十<persName>佛</persName>刹微尘数廣大世界是也。或独华藏 <lb ed="X" n="0001b09"/><lb ed="R011" n="0837b12"/>品中，经云诸<persName>佛</persName>子！彼一一<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001003" n="0001003"/>切世界程，或须弥形、江 <lb ed="X" n="0001b10"/><lb ed="R011" n="0837b13"/>河形，乃至云诸莊严具形，如是有世界海微尘数。 <lb ed="X" n="0001b11"/><lb ed="R011" n="0837b14"/>或是世界成就品文，彼有十<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001004" n="0001004"/>程，经云尔时普贤菩 <lb ed="X" n="0001b12"/><lb ed="R011" n="0837b15"/>萨复告大众言：诸<persName>佛</persName>子！世界海有种种差别形相， <lb ed="X" n="0001b13"/><lb ed="R011" n="0837b16"/>所谓或圆、或方，乃至云或如<persName>佛</persName>形，如是等有世界 <lb ed="X" n="0001b14"/><lb ed="R011" n="0837b17"/>海微尘数。</p><p xml:id="pX08p0001b1405" cb:place="inline">▲言经云：<persName>佛</persName>演一妙音<note place="inline">一梵音故</note>，周闻十方 <lb ed="X" n="0001b15"/><lb ed="R011" n="0837b18"/>刹<note place="inline">二、遍闻一切称法性故</note>，众音悉具足<note place="inline">三、此一即多，事理融故</note>，法雨皆 <lb ed="X" n="0001b16"/><lb ed="R011" n="0838a01"/>充满遍<note place="inline">四、彼一一音雨多法雨</note>，一切言词海<note place="inline">五、彼法各异一切言词</note>，一 <lb ed="X" n="0001b17"/><lb ed="R011" n="0838a02"/>切随类音<note place="inline">六、各同一切众生之音</note>，一切<persName>佛</persName>刹中<note place="inline">七、此音各各遍一切处</note>， <lb ed="X" n="0001b18"/><lb ed="R011" n="0838a03"/>转于净法轮<note place="inline">八、所说各显世净之義</note>，一切诸国土，悉见<persName>佛</persName>神 <lb ed="X" n="0001b19"/><lb ed="R011" n="0838a04"/>变，听<persName>佛</persName>说法音<note place="inline">九、普令一切各得见闻</note>，闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0001b1901" n="0001b1901"/><anchor xml:id="beg0001b1901" n="0001b1901"/>已<anchor xml:id="end0001b1901"/>趣菩提<note place="inline">十、各各皆得究 <lb ed="X" n="0001b20"/><lb ed="R011" n="0838a05"/>竟之益</note>。具斯十義，方曰圆音。出现品中复有十喩，次 <lb ed="X" n="0001b21"/><lb ed="R011" n="0838a06"/>下具引。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001b22"/><lb ed="R011" n="0838a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0001b2201">疏主、伴褈褈，极十方而齐唱者，上句标擧，下句释成。 <lb ed="X" n="0001b23"/><lb ed="R011" n="0838a08"/>此意云：主、伴褈褈，作何事业？故下句云：极十方而齐 <lb ed="X" n="0001b24"/><lb ed="R011" n="0838a09"/>唱也。有力自在说法，名主；无力不自在说法，名伴。但 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0001c" n="0001c"/> <lb ed="X" n="0001c01"/><lb ed="R011" n="0838a10"/>是说法之中分成主、伴，非为听法得名为伴。夫主、伴 <lb ed="X" n="0001c02"/><lb ed="R011" n="0838a11"/>者，必圆作事。主既说法，伴必说故。何以得知下，释成 <lb ed="X" n="0001c03"/><lb ed="R011" n="0838a12"/>云：极十方而齐唱。唱者，显示果主、因伴，云：谓遮那处 <lb ed="X" n="0001c04"/><lb ed="R011" n="0838a13"/>普光堂东方十<persName>佛</persName>刹尘数世界外，有金色世界文殊 <lb ed="X" n="0001c05"/><lb ed="R011" n="0838a14"/>而来为伴。应问彼云：第二会文殊为伴，为说经耶？为 <lb ed="X" n="0001c06"/><lb ed="R011" n="0838a15"/>听经耶？若云听经，违下经故，下经正明文殊说第二 <lb ed="X" n="0001c07"/><lb ed="R011" n="0838a16"/>会故；若云说经，何云听法名伴？由此得知，主、伴虽殊， <lb ed="X" n="0001c08"/><lb ed="R011" n="0838a17"/>同说经也。</p><p xml:id="pX08p0001c0805" cb:place="inline">▲褈褈者，邻次相押，数多之義也。极者，尽 <lb ed="X" n="0001c09"/><lb ed="R011" n="0838a18"/>也。十方者，穷法界之处也。齐者，同时也。唱者，宣唱也。 <lb ed="X" n="0001c10"/><lb ed="R011" n="0838b01"/>此意云：说主说伴，褈褈叠叠，尽十方界，一时宣畅华 <lb ed="X" n="0001c11"/><lb ed="R011" n="0838b02"/>严经也。拣异随宜之教，或有国土说，或有国土不说 <lb ed="X" n="0001c12"/><lb ed="R011" n="0838b03"/>故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0001c13"/><lb ed="R011" n="0838b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0001c1301">钞：擧一为主，十方为伴，乃至云故曰褈褈者，略总 <lb ed="X" n="0001c14"/><lb ed="R011" n="0838b05"/>释也。此意云：诸<persName>佛</persName>、菩萨随一为主，法界诸<persName>佛</persName>、菩萨 <lb ed="X" n="0001c15"/><lb ed="R011" n="0838b06"/>咸为其伴。主唯是一，互为其主；<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001005" n="0001005"/>至尙无数，伴即无 <lb ed="X" n="0001c16"/><lb ed="R011" n="0838b07"/>边。互为其伴，伴寧知数？既主、伴无数，褈褈叠叠遍 <lb ed="X" n="0001c17"/><lb ed="R011" n="0838b08"/>于法界。主既说经，伴必随说，那有一方不说花严？</p> <lb ed="X" n="0001c18"/><lb ed="R011" n="0838b09"/><p xml:id="pX08p0001c1801">▲言相犹难明下，廣别释也。</p><p xml:id="pX08p0001c1812" cb:place="inline">▲言此一亦名辅翼 <lb ed="X" n="0001c19"/><lb ed="R011" n="0838b10"/>者，勝劣齐平，但得称伴。以劣望勝，复名辅翼。谓净 <lb ed="X" n="0001c20"/><lb ed="R011" n="0838b11"/>土中有十八圆满，今菩萨众即辅翼圆满也。此非 <lb ed="X" n="0001c21"/><lb ed="R011" n="0838b12"/>局此界名号品中他方菩萨，疏科成六辅翼。</p><p xml:id="pX08p0001c2118" cb:place="inline">▲言 <lb ed="X" n="0001c22"/><lb ed="R011" n="0838b13"/>不名因主果伴者，问曰：十玄门中主伴门云：随擧 <lb ed="X" n="0001c23"/><lb ed="R011" n="0838b14"/>一法为主，馀一切法为伴。今何不尔？答曰：據義不 <lb ed="X" n="0001c24"/><lb ed="R011" n="0838b15"/>同。彼约称性实義，此约教相轨義。故如臣作主，不 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0002a" n="0002a"/> <lb ed="X" n="0002a01"/><lb ed="R011" n="0838b16"/>可君为参佐也。若尔，准下疏云：主伴有三：一、迴向 <lb ed="X" n="0002a02"/><lb ed="R011" n="0838b17"/>主伴<note place="inline">尔修善根，互相迴向，故今成<persName>佛</persName>，边为主伴</note>，二、同行主伴<note place="inline">同修禅、戒等行</note>，三、 <lb ed="X" n="0002a03"/><lb ed="R011" n="0838b18"/>如相主伴<note place="inline">二俱称性，居然相收</note>。释曰：准彼所说，毘卢与彼菩 <lb ed="X" n="0002a04"/><lb ed="R011" n="0839a01"/>萨递为主伴，岂非因果互为主伴耶？答曰：彼约昔 <lb ed="X" n="0002a05"/><lb ed="R011" n="0839a02"/>时同修善根，互相迴向。今随一成<persName>佛</persName>，馀作菩萨，而 <lb ed="X" n="0002a06"/><lb ed="R011" n="0839a03"/>为其伴。故云递为主伴，非是因果互为主伴。又解： <lb ed="X" n="0002a07"/><lb ed="R011" n="0839a04"/>此约化仪，非因主而果伴；彼據称性，故因果而递 <lb ed="X" n="0002a08"/><lb ed="R011" n="0839a05"/>互。</p><p xml:id="pX08p0002a0802" cb:place="inline">▲言邻次相押故曰重。重者，此界他界附近名 <lb ed="X" n="0002a09"/><lb ed="R011" n="0839a06"/>邻次，若主若伴互遍名相押。</p><p xml:id="pX08p0002a0912" cb:place="inline">▲言如<persName>佛</persName>，<persName>佛</persName>既尔，<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0002a10"/><lb ed="R011" n="0839a07"/>主，菩萨伴亦然者，问曰：诸<persName>佛</persName>与遮那互为主伴，何 <lb ed="X" n="0002a11"/><lb ed="R011" n="0839a08"/>云既尔？菩萨与遮那既无递互，何云亦然？答曰：约 <lb ed="X" n="0002a12"/><lb ed="R011" n="0839a09"/>人即无，随界乃有。何者？应云此界<persName>佛</persName>为主，馀界<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0002a13"/><lb ed="R011" n="0839a10"/>为伴；馀界<persName>佛</persName>为主，此界<persName>佛</persName>为伴，即是果主、果伴递 <lb ed="X" n="0002a14"/><lb ed="R011" n="0839a11"/>互也。此界<persName>佛</persName>为主，馀界菩萨为伴；馀界<persName>佛</persName>为主，此 <lb ed="X" n="0002a15"/><lb ed="R011" n="0839a12"/>界菩萨为伴，岂非果主、因伴递互義也？</p><p xml:id="pX08p0002a1516" cb:place="inline">▲言二者， <lb ed="X" n="0002a16"/><lb ed="R011" n="0839a13"/>遮那一<persName>佛</persName>为主等者，前望多<persName>佛</persName>互作主伴显褈褈 <lb ed="X" n="0002a17"/><lb ed="R011" n="0839a14"/>義，此望一<persName>佛</persName>一往作主明褈褈義。如前释处中二 <lb ed="X" n="0002a18"/><lb ed="R011" n="0839a15"/>義：一、总将七递为能遍，二、别将一递为能遍也。</p><p xml:id="pX08p0002a1819" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0002a19"/><lb ed="R011" n="0839a16"/>言如长空等者，此释主移，伴亦移也。如西川内，月 <lb ed="X" n="0002a20"/><lb ed="R011" n="0839a17"/>在其中，火星在西一丈许地，木星在东一丈许地。 <lb ed="X" n="0002a21"/><lb ed="R011" n="0839a18"/>向东川内，星月相望，亦同其上，非谓月与木星相 <lb ed="X" n="0002a22"/><lb ed="R011" n="0839b01"/>近，与火星远也。问：此递言移，上言不赴树王，岂不 <lb ed="X" n="0002a23"/><lb ed="R011" n="0839b02"/>相违？答：彼约起而不起，此约不移而移，文虽有异， <lb ed="X" n="0002a24"/><lb ed="R011" n="0839b03"/>理归一途。又问：为但移人界耶？答：人界俱移，抄文 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0002b" n="0002b"/> <lb ed="X" n="0002b01"/><lb ed="R011" n="0839b04"/>甚显，学者自观。</p><p xml:id="pX08p0002b0107" cb:place="inline">▲言如是主<persName>佛</persName>至东一<persName>佛</persName>刹尘数 <lb ed="X" n="0002b02"/><lb ed="R011" n="0839b05"/>界外至正当本金色世界处者，此是第十<persName>佛</persName>刹尘 <lb ed="X" n="0002b03"/><lb ed="R011" n="0839b06"/>数主<persName>佛</persName>主界当第一金色世界，非谓第十主<persName>佛</persName>主 <lb ed="X" n="0002b04"/><lb ed="R011" n="0839b07"/>界但当一<persName>佛</persName>刹尘数界内。第十界<anchor xml:id="nkr_note_add_0002b0401" n="0002b0401"/><anchor xml:id="beg0002b0401" n="0002b0401"/>已<anchor xml:id="end0002b0401"/>，请思请思。问 <lb ed="X" n="0002b05"/><lb ed="R011" n="0839b08"/>曰：主<persName>佛</persName>至彼金色世界，本娑婆界为有主<persName>佛</persName>、为复 <lb ed="X" n="0002b06"/><lb ed="R011" n="0839b09"/>无耶？若有主<persName>佛</persName>，应成杂乱，财首伴菩萨亦在此界 <lb ed="X" n="0002b07"/><lb ed="R011" n="0839b10"/>故。若无主<persName>佛</persName>，是则说主不遍，一切在彼金色处，本 <lb ed="X" n="0002b08"/><lb ed="R011" n="0839b11"/>界处无故。答曰：此義亦难，幸希详审。但以为门不 <lb ed="X" n="0002b09"/><lb ed="R011" n="0839b12"/>同，不应致难。何者？若约不移義，此界有主<persName>佛</persName>，财首 <lb ed="X" n="0002b10"/><lb ed="R011" n="0839b13"/>伴菩萨无故。若约移義，此界有财首伴菩萨，劫无 <lb ed="X" n="0002b11"/><lb ed="R011" n="0839b14"/>主<persName>佛</persName>则无杂乱，移与不移复不相碍亦无不遍，是 <lb ed="X" n="0002b12"/><lb ed="R011" n="0839b15"/>则前难一时都遣。</p><p xml:id="pX08p0002b1208" cb:place="inline">▲言如是主<persName>佛</persName>极于东方者，问 <lb ed="X" n="0002b13"/><lb ed="R011" n="0839b16"/>曰：主<persName>佛</persName>之东，为更有世界耶？更无世界耶？若云更 <lb ed="X" n="0002b14"/><lb ed="R011" n="0839b17"/>有，何得言极？极者，尽也。若云更无，是则世界有边， <lb ed="X" n="0002b15"/><lb ed="R011" n="0839b18"/>文殊不应从东而来。答曰：更有世界。若尔，後难善 <lb ed="X" n="0002b16"/><lb ed="R011" n="0840a01"/>遣，前难如何？答：从此东方，凡有世界处，主<persName>佛</persName>必遍， <lb ed="X" n="0002b17"/><lb ed="R011" n="0840a02"/>所以言极，非谓世界有边。由此文殊亦从东来，如 <lb ed="X" n="0002b18"/><lb ed="R011" n="0840a03"/>尽众生之愿门，但是众生但有<persName>佛</persName>性，无非所化，非 <lb ed="X" n="0002b19"/><lb ed="R011" n="0840a04"/>是众生有化尽时。</p><p xml:id="pX08p0002b1908" cb:place="inline">▲言终不见<name role="" type="person">文殊师利</name>从西向 <lb ed="X" n="0002b20"/><lb ed="R011" n="0840a05"/>东来近主<persName>佛</persName>者，此遮常情定相之解。恐有疑云：主 <lb ed="X" n="0002b21"/><lb ed="R011" n="0840a06"/><persName>佛</persName>在此娑婆，金色在东，彼界文殊从东向西来近 <lb ed="X" n="0002b22"/><lb ed="R011" n="0840a07"/>主<persName>佛</persName>。今移主<persName>佛</persName>极于东方，越过金色，彼界文殊应 <lb ed="X" n="0002b23"/><lb ed="R011" n="0840a08"/>从西向东来近主<persName>佛</persName>。所以遮云：终不见<name role="" type="person">文殊师利</name> <lb ed="X" n="0002b24"/><lb ed="R011" n="0840a09"/>从西向东来近主<persName>佛</persName>。何以故？主若移时，伴亦移故。</p><p xml:id="pX08p0002b2420" cb:place="inline">▲ <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0002c" n="0002c"/> <lb ed="X" n="0002c01"/><lb ed="R011" n="0840a10"/>言亦不见<name role="" type="person">文殊师利</name>从<persName>佛</persName>前过，向西近<persName>佛</persName>者，恐外 <lb ed="X" n="0002c02"/><lb ed="R011" n="0840a11"/>疑云：虽不见文殊从西向东来近主<persName>佛</persName>，应是文殊从 <lb ed="X" n="0002c03"/><lb ed="R011" n="0840a12"/><persName>佛</persName>前过向东，却迴向西来近主<persName>佛</persName>。故钞遮云亦不 <lb ed="X" n="0002c04"/><lb ed="R011" n="0840a13"/>见等，以表主移伴亦移故。如恐未晓，复擧喩明。如 <lb ed="X" n="0002c05"/><lb ed="R011" n="0840a14"/>一法师市中作法，东门一僧而来佐法，乃从东向 <lb ed="X" n="0002c06"/><lb ed="R011" n="0840a15"/>西，故法师移至东门之外，是则东门一僧必从西 <lb ed="X" n="0002c07"/><lb ed="R011" n="0840a16"/>向东而来佐法。如或不然，应是东门一僧从师前 <lb ed="X" n="0002c08"/><lb ed="R011" n="0840a17"/>过向东，却向西方而佐其法。遮此常情二解，故钞 <lb ed="X" n="0002c09"/><lb ed="R011" n="0840a18"/>云尔。</p><p xml:id="pX08p0002c0903" cb:place="inline">▲言如人以十钱佈地等者，问：前擧十人为 <lb ed="X" n="0002c10"/><lb ed="R011" n="0840b01"/>喩，今何重擧？答：彼约递至主伴，此约一往主伴。若 <lb ed="X" n="0002c11"/><lb ed="R011" n="0840b02"/>尔，星月之喩<anchor xml:id="nkr_note_add_0002c1101" n="0002c1101"/><anchor xml:id="beg0002c1101" n="0002c1101"/>已<anchor xml:id="end0002c1101"/>显一往故。答曰：星月喩中未彰主 <lb ed="X" n="0002c12"/><lb ed="R011" n="0840b03"/><persName>佛</persName>周遍伴刹，故此重明。如人以十钱佈地<note place="inline">标也</note>，未是 <lb ed="X" n="0002c13"/><lb ed="R011" n="0840b04"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0002c1301" n="0002c1301"/><anchor xml:id="beg0002c1301" n="0002c1301"/>已<anchor xml:id="end0002c1301"/>佈于地。</p><p xml:id="pX08p0002c1305" cb:place="inline">▲钱心为主，钱缘为伴者，指配法合也。</p> <lb ed="X" n="0002c14"/><lb ed="R011" n="0840b05"/><p xml:id="pX08p0002c1401">▲第一，钱当中者，对东西上押之钱名中。同本界 <lb ed="X" n="0002c15"/><lb ed="R011" n="0840b06"/>不移之主伴，对东西各移之主伴名中。</p><p xml:id="pX08p0002c1516" cb:place="inline">▲则以第 <lb ed="X" n="0002c16"/><lb ed="R011" n="0840b07"/>二钱押第一钱上近东一缘之地者，此意云，复用 <lb ed="X" n="0002c17"/><lb ed="R011" n="0840b08"/>第二钱押第一钱上，如何押耶？故释成云，渐近东 <lb ed="X" n="0002c18"/><lb ed="R011" n="0840b09"/>展出一楞之地，喩第二重主、伴各移近东一界。</p><p xml:id="pX08p0002c1819" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0002c19"/><lb ed="R011" n="0840b10"/>则开元、通宝等皆移近东一缘之地者，此显一移 <lb ed="X" n="0002c20"/><lb ed="R011" n="0840b11"/>一切皆移也。</p><p xml:id="pX08p0002c2006" cb:place="inline">▲如是钱钱褈褈相押，皆渐近东者， <lb ed="X" n="0002c21"/><lb ed="R011" n="0840b12"/>法合云：如是主伴褈褈相押，皆渐近东。是知东方 <lb ed="X" n="0002c22"/><lb ed="R011" n="0840b13"/>界界有主，界界有伴，无不周遍故。若至金色，但有 <lb ed="X" n="0002c23"/><lb ed="R011" n="0840b14"/>十个主<persName>佛</persName>者，主<persName>佛</persName>有不遍世界之失。何者？界有十 <lb ed="X" n="0002c24"/><lb ed="R011" n="0840b15"/><persName>佛</persName>刹微尘数故。彼若救云：一<persName>佛</persName>主<persName>佛</persName>刹尘数世界 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0003a" n="0003a"/> <lb ed="X" n="0003a01"/><lb ed="R011" n="0840b16"/>无不遍失者，应第一主<persName>佛</persName>移近东一<persName>佛</persName>刹尘数界 <lb ed="X" n="0003a02"/><lb ed="R011" n="0840b17"/>外第二<persName>佛</persName>刹微尘数界中，何故钞云向东一界？复 <lb ed="X" n="0003a03"/><lb ed="R011" n="0840b18"/>违邻次之義也。</p><p xml:id="pX08p0003a0307" cb:place="inline">▲更以十钱近西亦然者，合前主 <lb ed="X" n="0003a04"/><lb ed="R011" n="0841a01"/>移近西也。馀说云云，恐非正理。</p><p xml:id="pX08p0003a0413" cb:place="inline">▲言如第一会重 <lb ed="X" n="0003a05"/><lb ed="R011" n="0841a02"/>重遍法界者，问：普光、忉利等处亦说第一会法门 <lb ed="X" n="0003a06"/><lb ed="R011" n="0841a03"/>不？若说，何以经中但言菩提场说第一会，不言于 <lb ed="X" n="0003a07"/><lb ed="R011" n="0841a04"/>馀？若彼不说，何以遍？答：有多解：一、约<persName>佛</persName>德能，云遍 <lb ed="X" n="0003a08"/><lb ed="R011" n="0841a05"/>法界；约根见、闻，云菩提场。故下疏云：但随见、闻说，有 <lb ed="X" n="0003a09"/><lb ed="R011" n="0841a06"/>初成九会之别。二、據称性圆融義，云遍法界；據不 <lb ed="X" n="0003a10"/><lb ed="R011" n="0841a07"/>壞相行布義，云菩提场。三、就廣融義，于菩提场全 <lb ed="X" n="0003a11"/><lb ed="R011" n="0841a08"/>摄普光、忉利等法界处尽故。由此但在菩提场，即 <lb ed="X" n="0003a12"/><lb ed="R011" n="0841a09"/>是遍法界。经就能融，云菩提场。故经云：<name role="" type="person">华藏世界</name> <lb ed="X" n="0003a13"/><lb ed="R011" n="0841a10"/>所有尘，一一尘中见法界。一尘尙然，况一处耶？四、 <lb ed="X" n="0003a14"/><lb ed="R011" n="0841a11"/>就普遍義，即菩提场遍普光、忉利等法界处也。既 <lb ed="X" n="0003a15"/><lb ed="R011" n="0841a12"/>普光、忉利等法界处中皆有菩提场，是故但在菩 <lb ed="X" n="0003a16"/><lb ed="R011" n="0841a13"/>提场说第一会，亦无普遍。若尔，第一会主与馀会 <lb ed="X" n="0003a17"/><lb ed="R011" n="0841a14"/>主为相见不？若许相见，应成杂乱；若不相见，何以 <lb ed="X" n="0003a18"/><lb ed="R011" n="0841a15"/>知遍？答：相即互亡不相见，相入双存许相见。虽许 <lb ed="X" n="0003a19"/><lb ed="R011" n="0841a16"/>相见，有力、无力异，亦无杂乱。若尔，既云无力，应不 <lb ed="X" n="0003a20"/><lb ed="R011" n="0841a17"/>名主。答：但约相入门之无力，非关主、伴门之无力 <lb ed="X" n="0003a21"/><lb ed="R011" n="0841a18"/>也。若约主、伴，皆成有力，各对当会伴菩萨故。今约 <lb ed="X" n="0003a22"/><lb ed="R011" n="0841b01"/>相入，互成无力，主、<persName>佛</persName>自望更相入故。又解：或彼无 <lb ed="X" n="0003a23"/><lb ed="R011" n="0841b02"/>力，即成其伴，同彼相、即二种玄门，有同体故。是故 <lb ed="X" n="0003a24"/><lb ed="R011" n="0841b03"/>准知，九会教主若互相遍，分有、无力，却成主、伴，故 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0003b" n="0003b"/> <lb ed="X" n="0003b01"/><lb ed="R011" n="0841b04"/>无杂乱。馀会、馀<persName>佛</persName>等，準此应释。</p><p xml:id="pX08p0003b0113" cb:place="inline">▲言故有三两身 <lb ed="X" n="0003b02"/><lb ed="R011" n="0841b05"/>等者，将时、处、根以显<persName>佛</persName>身不全昭著。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003b03"/><lb ed="R011" n="0841b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0003b0301">疏：虽空空绝迹，而義天之星像灿然者，肇公云：大像 <lb ed="X" n="0003b04"/><lb ed="R011" n="0841b07"/>隐于无形，故不见以见之；大音匿于希声，故不闻以 <lb ed="X" n="0003b05"/><lb ed="R011" n="0841b08"/>闻之。斯之谓矣。</p> <lb ed="X" n="0003b06"/><lb ed="R011" n="0841b09"/><p xml:id="pX08p0003b0601">疏：湛湛亡言者。上句直目无言，理本也；下句即目言 <lb ed="X" n="0003b07"/><lb ed="R011" n="0841b10"/>之，事末也。教海<persName>佛</persName>音，本质教也；波澜根闻，影像教也。 <lb ed="X" n="0003b08"/><lb ed="R011" n="0841b11"/>或分教義，而有异故。又解：上言湛者，遣言也；复云湛 <lb ed="X" n="0003b09"/><lb ed="R011" n="0841b12"/>者，遣无言也。恐未兼亡，故致亡言，以遣能、所遣之迹 <lb ed="X" n="0003b10"/><lb ed="R011" n="0841b13"/>也。意全当句，即绝也。教海者，即上亡言，理本也；波澜， <lb ed="X" n="0003b11"/><lb ed="R011" n="0841b14"/>即目言之，事末也。若尔，何云教海耶？答：言音实相，即 <lb ed="X" n="0003b12"/><lb ed="R011" n="0841b15"/>法轮故；第十、教体，海印炳现故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0003b13"/><lb ed="R011" n="0841b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0003b1301">钞：夫大像无形等者，语借老子意，目一真法界。或 <lb ed="X" n="0003b14"/><lb ed="R011" n="0841b17"/>比类而言，以劣况勝也。道体浅近，尙无形言；真法 <lb ed="X" n="0003b15"/><lb ed="R011" n="0841b18"/>深玄，岂有名相？希字结上无声，微字结上无形，绝、 <lb ed="X" n="0003b16"/><lb ed="R011" n="0842a01"/>朕双结上二言。心绝动摇<note place="inline">離相</note>，言亡戏论<note place="inline">離言</note>。故大般 <lb ed="X" n="0003b17"/><lb ed="R011" n="0842a02"/>若经那伽室利分龙吉祥云：我欲入城，为有情故， <lb ed="X" n="0003b18"/><lb ed="R011" n="0842a03"/>巡行乞食。<name role="" type="person">妙吉祥</name>云：随如意往。然于行时，勿得擧 <lb ed="X" n="0003b19"/><lb ed="R011" n="0842a04"/>足，勿得下足，勿屈，勿申，勿起于心，勿戏论，勿生路 <lb ed="X" n="0003b20"/><lb ed="R011" n="0842a05"/>想、城邑聚落想、大小男女想想等。所以者何？菩提 <lb ed="X" n="0003b21"/><lb ed="R011" n="0842a06"/>远離诸所有想，无高，无下，无卷，无舒，心绝动摇，言 <lb ed="X" n="0003b22"/><lb ed="R011" n="0842a07"/>亡戏论，无有数量是也。</p><p xml:id="pX08p0003b2210" cb:place="inline">▲自入真<anchor xml:id="nkr_note_orig_0003001" n="0003001"/>赴<note place="inline">证圣</note>，何用廣陈？ <lb ed="X" n="0003b23"/><lb ed="R011" n="0842a08"/>言<note place="inline">教</note>相<note place="inline">義</note>，翻欲扰人<note place="inline">不顺本法名翻，引生倒解名扰</note>。此难近蹑说 <lb ed="X" n="0003b24"/><lb ed="R011" n="0842a09"/>仪，周普远通，四段之中皆有相故。言无说<note place="inline">无言</note>、无示 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0003c" n="0003c"/> <lb ed="X" n="0003c01"/><lb ed="R011" n="0842a10"/><note place="inline">无相</note>，或无能说言、无所示義，或无对初根说、无对久 <lb ed="X" n="0003c02"/><lb ed="R011" n="0842a11"/>根示，或无声说、无名句示。</p><p xml:id="pX08p0003c0211" cb:place="inline">▲言无中无有二等者， <lb ed="X" n="0003c03"/><lb ed="R011" n="0842a12"/>此意于无相理中，无内外人法等一切二也。</p><p xml:id="pX08p0003c0318" cb:place="inline">▲言 <lb ed="X" n="0003c04"/><lb ed="R011" n="0842a13"/>无二亦复无者，为遣有二之相，假借无二之迹，于 <lb ed="X" n="0003c05"/><lb ed="R011" n="0842a14"/>无相理中，何有无二？所以云无二亦复无。</p><p xml:id="pX08p0003c0517" cb:place="inline">▲言诸 <lb ed="X" n="0003c06"/><lb ed="R011" n="0842a15"/>法无二无不二者，无二，空也；无不二，空空也。</p><p xml:id="pX08p0003c0618" cb:place="inline">▲言 <lb ed="X" n="0003c07"/><lb ed="R011" n="0842a16"/>谓若有有可有等者，此意云：真如理中，若有一种有 <lb ed="X" n="0003c08"/><lb ed="R011" n="0842a17"/>相堪可定相实有，则许对彼乃有一种无相堪可 <lb ed="X" n="0003c09"/><lb ed="R011" n="0842a18"/>定相实无。何所以耶？有无相待故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0003c0901" n="0003c0901"/><anchor xml:id="beg0003c0901" n="0003c0901"/>已<anchor xml:id="end0003c0901"/>上反释，自下 <lb ed="X" n="0003c10"/><lb ed="R011" n="0842b01"/>顺释。今无彼有相堪可实有，验知亦无此无相堪 <lb ed="X" n="0003c11"/><lb ed="R011" n="0842b02"/>可实无故。</p><p xml:id="pX08p0003c1105" cb:place="inline">▲言若无所得，当句即绝者，谓空空二 <lb ed="X" n="0003c12"/><lb ed="R011" n="0842b03"/>字，分能所遣，迹终不尽。今言绝迹，性本自空，更不 <lb ed="X" n="0003c13"/><lb ed="R011" n="0842b04"/>待遣，方符至理。若尔，上云空空，应无益用，有能所 <lb ed="X" n="0003c14"/><lb ed="R011" n="0842b05"/>遣，如鸟履沙故。若许无用，何须言之？今谓通云众 <lb ed="X" n="0003c15"/><lb ed="R011" n="0842b06"/>生悟法，难便造玄，先须由渐，故资遣拂。如彼真空 <lb ed="X" n="0003c16"/><lb ed="R011" n="0842b07"/>绝相，观三句九门，拣情显解，方云泯绝无寄，令契 <lb ed="X" n="0003c17"/><lb ed="R011" n="0842b08"/>真空。法多如是，学者准知。</p><p xml:id="pX08p0003c1711" cb:place="inline">▲言谓依晴空等者，喩 <lb ed="X" n="0003c18"/><lb ed="R011" n="0842b09"/>依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0003002" n="0003002"/>情空炳现星像，法依義天朗现法门。疏據影显 <lb ed="X" n="0003c19"/><lb ed="R011" n="0842b10"/>云：義天之星像灿然。</p><p xml:id="pX08p0003c1909" cb:place="inline">▲言若碍于言等者，良以无 <lb ed="X" n="0003c20"/><lb ed="R011" n="0842b11"/>言有二：一者、碍，二者、不碍。如次可知。</p><p xml:id="pX08p0003c2015" cb:place="inline">▲言若碍于 <lb ed="X" n="0003c21"/><lb ed="R011" n="0842b12"/>言，身子被诃等者，乃净名中卷舍利弗言：天止此 <lb ed="X" n="0003c22"/><lb ed="R011" n="0842b13"/>室，其<anchor xml:id="nkr_note_add_0003c2201" n="0003c2201"/><anchor xml:id="beg0003c2201" n="0003c2201"/>已<anchor xml:id="end0003c2201"/>乃知。答：我止此室，如耆年解脱。舍利弗言： <lb ed="X" n="0003c23"/><lb ed="R011" n="0842b14"/>天止此久耶？天曰：耆年解脱亦如何久？舍利弗默 <lb ed="X" n="0003c24"/><lb ed="R011" n="0842b15"/>然不答。天曰：如何耆年大智而默答？解脱者无所 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0004a" n="0004a"/> <lb ed="X" n="0004a01"/><lb ed="R011" n="0842b16"/>言说，故吾于是不知所以云。天曰：言说文字皆解 <lb ed="X" n="0004a02"/><lb ed="R011" n="0842b17"/>脱相。所以者何？解脱不内、不外、不在两间，文字亦 <lb ed="X" n="0004a03"/><lb ed="R011" n="0842b18"/>不内、不外、不在两间。是故，舍利弗！无離文字说解 <lb ed="X" n="0004a04"/><lb ed="R011" n="0843a01"/>脱也。所以者何？一切诸法皆解脱相，即其義也。</p><p xml:id="pX08p0004a0419" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0004a05"/><lb ed="R011" n="0843a02"/>言不碍于言，文殊攸赞者，此亦净名入不二法门 <lb ed="X" n="0004a06"/><lb ed="R011" n="0843a03"/>品。意谓先三十二菩萨各说入不二法门，以言显 <lb ed="X" n="0004a07"/><lb ed="R011" n="0843a04"/>理，犹滞于言。次文殊云：如我意者，于一切法无言 <lb ed="X" n="0004a08"/><lb ed="R011" n="0843a05"/>无说，无示无识，離诸问答，是为不二法门。上三十 <lb ed="X" n="0004a09"/><lb ed="R011" n="0843a06"/>二皆有言也。後维摩诘默然无言，显不二理，此则 <lb ed="X" n="0004a10"/><lb ed="R011" n="0843a07"/>无言也。是故文殊赞净名曰：善哉！善哉！乃至无有 <lb ed="X" n="0004a11"/><lb ed="R011" n="0843a08"/>文字语言，是为真入不二法门。故云不碍于言，文 <lb ed="X" n="0004a12"/><lb ed="R011" n="0843a09"/>殊攸赞，斯之谓也。问曰：净名默住，以显绝言顿理， <lb ed="X" n="0004a13"/><lb ed="R011" n="0843a10"/>何云不碍言耶？答曰：但绝生灭虚妄言说，不碍真 <lb ed="X" n="0004a14"/><lb ed="R011" n="0843a11"/>门如義言说。问曰：如義言说，为理为事？若云事者， <lb ed="X" n="0004a15"/><lb ed="R011" n="0843a12"/>违自真门，事相本尽故。若云理者，复违此假理本， <lb ed="X" n="0004a16"/><lb ed="R011" n="0843a13"/>不碍事末故。今谓通云，文虽用彼，義乃稍别。是则 <lb ed="X" n="0004a17"/><lb ed="R011" n="0843a14"/>用净名之文，成花严之義，妙之至也。</p><p xml:id="pX08p0004a1715" cb:place="inline">▲言况文字 <lb ed="X" n="0004a18"/><lb ed="R011" n="0843a15"/>性離，即言亡言者，上句标，下句释。即言释上文字， <lb ed="X" n="0004a19"/><lb ed="R011" n="0843a16"/>亡言释上性離。或此意云，况文字真性俱離，彼即 <lb ed="X" n="0004a20"/><lb ed="R011" n="0843a17"/>言亡言之两迹也。言流八音者，或体业具为<anchor xml:id="nkr_note_orig_0004001" n="0004001"/>後属， <lb ed="X" n="0004a21"/><lb ed="R011" n="0843a18"/>依呼八转之声也。或最好、易了、调和、柔软、不误、不 <lb ed="X" n="0004a22"/><lb ed="R011" n="0843b01"/>女、尊慧、深远之八音也。</p><p xml:id="pX08p0004a2210" cb:place="inline">▲言至趣<note place="inline">无言无相，理本也。</note>非远 <lb ed="X" n="0004a23"/><lb ed="R011" n="0843b02"/><note place="inline">不碍言相，事来也。</note>心行得之<note place="inline">滞迹，心行取之也。</note>则甚深<note place="inline">叵穷，边际也。</note>上 <lb ed="X" n="0004a24"/><lb ed="R011" n="0843b03"/>句纵，下句夺也。</p><p xml:id="pX08p0004a2407" cb:place="inline">▲言像<note place="inline">有言有相，事末也</note>非近<note place="inline">不碍，无言无相，理本 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0004b" n="0004b"/> <lb ed="X" n="0004b01"/><lb ed="R011" n="0843b04"/>也</note>灵怀体之<note place="inline">无漏，真智证之也</note>而目击<note place="inline">烂然可观也</note>。上句纵，下 <lb ed="X" n="0004b02"/><lb ed="R011" n="0843b05"/>句夺也。肇公云：道远乎哉？触事而真；圣远乎？体之 <lb ed="X" n="0004b03"/><lb ed="R011" n="0843b06"/>则神。即其義也。上云言像者，出周易。故易云：言者 <lb ed="X" n="0004b04"/><lb ed="R011" n="0843b07"/>所以明象，得象而忘言；象者所以存意，得意而忘 <lb ed="X" n="0004b05"/><lb ed="R011" n="0843b08"/>象。是故存言者，非得象者也；存象者，非得意者也。 <lb ed="X" n="0004b06"/><lb ed="R011" n="0843b09"/>象生于意而存象焉，则所存者乃非其象也；言生 <lb ed="X" n="0004b07"/><lb ed="R011" n="0843b10"/>于象而存言焉，则所存者乃非其言也。然则亡象 <lb ed="X" n="0004b08"/><lb ed="R011" n="0843b11"/>者，乃得意者也；亡言者，乃得象者也。今借此语用 <lb ed="X" n="0004b09"/><lb ed="R011" n="0843b12"/>也。</p><p xml:id="pX08p0004b0902" cb:place="inline">▲言绝之理<note place="inline">无言</note>而非绝<note place="inline">不碍言也</note>，繁兴之籍<note place="inline">言也</note>而非 <lb ed="X" n="0004b10"/><lb ed="R011" n="0843b13"/>兴<note place="inline">不碍无言也</note>。</p><p xml:id="pX08p0004b1007" cb:place="inline">▲言融常心，言无所遣矣者，表即妄同 <lb ed="X" n="0004b11"/><lb ed="R011" n="0843b14"/>真也。下疏云：即凡心而见<persName>佛</persName>心，融常心也。下经云： <lb ed="X" n="0004b12"/><lb ed="R011" n="0843b15"/>能令三界所有声闻者，皆是<persName>如来</persName>音，融常言也。不 <lb ed="X" n="0004b13"/><lb ed="R011" n="0843b16"/>有此语，恐谓唯<persName>佛</persName>心言，与理无碍也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004b14"/><lb ed="R011" n="0843b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0004b1401">疏若乃千门潜注等，若乃二字，引句之词。千门潜注 <lb ed="X" n="0004b15"/><lb ed="R011" n="0843b18"/>与众典为洪源等者，此经所诠无障碍法界具无边 <lb ed="X" n="0004b16"/><lb ed="R011" n="0844a01"/>异義，但以前之四根未堪具受，故我<persName>世尊</persName>随彼根宜， <lb ed="X" n="0004b17"/><lb ed="R011" n="0844a02"/>于无障碍法界中分四谛等義，以为小乘等教。随彼 <lb ed="X" n="0004b18"/><lb ed="R011" n="0844a03"/>偏根所执，偏義是无；就彼法体所断，通義是有。仍属 <lb ed="X" n="0004b19"/><lb ed="R011" n="0844a04"/>此经无障碍法界，故此云尔。问曰：本、末之義，云何曲 <lb ed="X" n="0004b20"/><lb ed="R011" n="0844a05"/>三种？一云：小乘云末，大乘云本。故法花经云除先修 <lb ed="X" n="0004b21"/><lb ed="R011" n="0844a06"/>习学小乘者，又云我此九部法<note place="inline">小乘法也</note>随顺众生说入 <lb ed="X" n="0004b22"/><lb ed="R011" n="0844a07"/>大乘为本是也。二云：三乘为末，一乘为本。故法花云 <lb ed="X" n="0004b23"/><lb ed="R011" n="0844a08"/>于<persName>佛</persName>一乘分别说三是也。三云：前四偏教云末，第五 <lb ed="X" n="0004b24"/><lb ed="R011" n="0844a09"/>圆教为本。故钞云花严为诸教之本源矣。又下钞云 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0004c" n="0004c"/> <lb ed="X" n="0004c01"/><lb ed="R011" n="0844a10"/>前四因中即有至果皆无等是也。前之二本，馀教容 <lb ed="X" n="0004c02"/><lb ed="R011" n="0844a11"/>有；後之一本，独我花严。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004c03"/><lb ed="R011" n="0844a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0004c0301">钞：如海潜等者。此借出现品喩義证教也。</p><p xml:id="pX08p0004c0317" cb:place="inline">▲言九 <lb ed="X" n="0004c04"/><lb ed="R011" n="0844a13"/>流等者，正理云：汉艺文志云：一、儒流，<note place="inline">述唐、虞之故，宗仲尼之道。</note> <lb ed="X" n="0004c05"/><lb ed="R011" n="0844a14"/>二、道流，<note place="inline">陈尧、舜揖让之德，明南面为政之卫。</note>三、阴阳流，<note place="inline">顺天历象，敬授民时。</note>四、 <lb ed="X" n="0004c06"/><lb ed="R011" n="0844a15"/>法流，<note place="inline">明赏敕法，助来制也。</note>五、名流，<note place="inline">正名列位，言顺事成。</note>六、墨流，<note place="inline">淸庙净祀，养老 <lb ed="X" n="0004c07"/><lb ed="R011" n="0844a16"/>惠施。</note>七、纵横流，<note place="inline">受命使手，专对权事。</note>八、杂流，<note place="inline">和大国体，事无不贯。</note>九、农流， <lb ed="X" n="0004c08"/><lb ed="R011" n="0844a17"/><note place="inline">劝励耕桑，备陈食货。</note>出释氏六帖。</p><p xml:id="pX08p0004c0814" cb:place="inline">▲言第五经等者，隋译经 <lb ed="X" n="0004c09"/><lb ed="R011" n="0844a18"/>也。秦译当第六。</p><p xml:id="pX08p0004c0907" cb:place="inline">▲言始见我身者，即指圆根菩萨 <lb ed="X" n="0004c10"/><lb ed="R011" n="0844b01"/>初始于菩提树下见我十身无碍毘卢<persName>佛</persName>身。</p><p xml:id="pX08p0004c1018" cb:place="inline">▲言 <lb ed="X" n="0004c11"/><lb ed="R011" n="0844b02"/>闻我所说者，即前圆根菩萨闻我毘卢所说花严 <lb ed="X" n="0004c12"/><lb ed="R011" n="0844b03"/>经，即皆信受者，无一圆根不信受也。若尔，何以鹿 <lb ed="X" n="0004c13"/><lb ed="R011" n="0844b04"/>苑转四谛轮也？故经云除先修习学小乘者，此意 <lb ed="X" n="0004c14"/><lb ed="R011" n="0844b05"/>但除却先来修习学小乘人不堪闻此根本法轮 <lb ed="X" n="0004c15"/><lb ed="R011" n="0844b06"/>外，所有圆根众生尽皆信受。是知将根准教，既有 <lb ed="X" n="0004c16"/><lb ed="R011" n="0844b07"/>小根，必有小教，故钞云所说也。我今灵山会上，亦 <lb ed="X" n="0004c17"/><lb ed="R011" n="0844b08"/>令前来小乘之人得闻是法花经，悟入根本花严 <lb ed="X" n="0004c18"/><lb ed="R011" n="0844b09"/><persName>佛</persName>慧也。所谓初入<persName>佛</persName>慧，既是花严，复入<persName>佛</persName>慧，理有 <lb ed="X" n="0004c19"/><lb ed="R011" n="0844b10"/>何疑？初成之说，非法花故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004c20"/><lb ed="R011" n="0844b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0004c2001">疏：智周鉴而常静者，故肇公云：夫圣人虚心冥照，理 <lb ed="X" n="0004c21"/><lb ed="R011" n="0844b12"/>无不该。怀六合于胸中，灵鉴有馀；镜万有于方寸，其 <lb ed="X" n="0004c22"/><lb ed="R011" n="0844b13"/>神常虚。即斯義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0004c23"/><lb ed="R011" n="0844b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0004c2301">钞：昔人云等者，所遮异释也。昔人将四不義所显： <lb ed="X" n="0004c24"/><lb ed="R011" n="0844b15"/>一、理为体大，以微细、帝网二玄为相大，以神通、自 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0005a" n="0005a"/> <lb ed="X" n="0005a01"/><lb ed="R011" n="0844b16"/>在、相即、廣狭、十世、隐显等玄门为用大。问曰：何以 <lb ed="X" n="0005a02"/><lb ed="R011" n="0844b17"/>偏将二种玄门为相大，自馀玄门为用大耶？答曰： <lb ed="X" n="0005a03"/><lb ed="R011" n="0844b18"/>二种玄门约本具義，自馀玄门约新现義。故此云 <lb ed="X" n="0005a04"/><lb ed="R011" n="0845a01"/>尔，理、实互通。问：此师既许事、事无碍，寧不许事、理 <lb ed="X" n="0005a05"/><lb ed="R011" n="0845a02"/>无碍也？答：许事、理无碍，何为所遮异释也？今谓通 <lb ed="X" n="0005a06"/><lb ed="R011" n="0845a03"/>云非彼不许，但文中不说为所遮故。</p><p xml:id="pX08p0005a0615" cb:place="inline">▲钞：显德相 <lb ed="X" n="0005a07"/><lb ed="R011" n="0845a04"/>等者，问曰：此言德相为相大，与十所因中德相之 <lb ed="X" n="0005a08"/><lb ed="R011" n="0845a05"/>门同、异云何？答：有二解：一云：此即是彼。如将十玄， <lb ed="X" n="0005a09"/><lb ed="R011" n="0845a06"/>就本具義属德相门，即是相大；就应根義属业用 <lb ed="X" n="0005a10"/><lb ed="R011" n="0845a07"/>门，即属用大。故前钞云：二、约事事无碍，十玄之相 <lb ed="X" n="0005a11"/><lb ed="R011" n="0845a08"/>本自具足，即是别教之意。彼言本自具足，即德相 <lb ed="X" n="0005a12"/><lb ed="R011" n="0845a09"/>门也。又云：此言德相非德相门，勿谓名同，不分義 <lb ed="X" n="0005a13"/><lb ed="R011" n="0845a10"/>异。如<persName>佛</persName>证穷为德相门，岂<persName>佛</persName>证穷唯证相大耶？由 <lb ed="X" n="0005a14"/><lb ed="R011" n="0845a11"/>此知非。复擧一喩以显深旨。如世一剑，先在匣中， <lb ed="X" n="0005a15"/><lb ed="R011" n="0845a12"/>本具体、相、用三<note place="inline">同德相文中本具三大也</note>，对贼便用<note place="inline">如临根、业、用门</note>，体、 <lb ed="X" n="0005a16"/><lb ed="R011" n="0845a13"/>相、用三亦无所阙<note place="inline">三大无缺</note>。更宜思审。</p><p xml:id="pX08p0005a1616" cb:place="inline">▲言即能证能 <lb ed="X" n="0005a17"/><lb ed="R011" n="0845a14"/>观者，止为能证，观<note place="inline">去</note>为能观<note place="inline">平</note>；或地上止观为能 <lb ed="X" n="0005a18"/><lb ed="R011" n="0845a15"/>证，地前止观为能观；或果中止观为能证，因中若 <lb ed="X" n="0005a19"/><lb ed="R011" n="0845a16"/>观，皆通事、理也。故下疏云：定、慧虽多，不出二种：一、 <lb ed="X" n="0005a20"/><lb ed="R011" n="0845a17"/>事，二、理。制之一处，无事不办，事定门也；能观心性， <lb ed="X" n="0005a21"/><lb ed="R011" n="0845a18"/>契理不动，理定门也；明达法相，事观也；善了无生， <lb ed="X" n="0005a22"/><lb ed="R011" n="0845b01"/>理观也。诸经论中，或单说事定，或但明理定。二观 <lb ed="X" n="0005a23"/><lb ed="R011" n="0845b02"/>亦然。或敌体事、理，止、观相对。或以事观对于理定， <lb ed="X" n="0005a24"/><lb ed="R011" n="0845b03"/>如起信云：止一切相，乃至心不可得为止，而观因 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0005b" n="0005b"/> <lb ed="X" n="0005b01"/><lb ed="R011" n="0845b04"/>缘生灭为观。或以理观对于事定，下经云：一心不 <lb ed="X" n="0005b02"/><lb ed="R011" n="0845b05"/>动入诸禅，了境无生名般若是也。或俱通二，如下 <lb ed="X" n="0005b03"/><lb ed="R011" n="0845b06"/>云：禅定持心常一缘，智慧了境同三昧是也。或二 <lb ed="X" n="0005b04"/><lb ed="R011" n="0845b07"/>俱泯，非定非散。或即观之定，但名为定，如观心性 <lb ed="X" n="0005b05"/><lb ed="R011" n="0845b08"/>名上定是也。或即定之观，但名为观，如以无分别 <lb ed="X" n="0005b06"/><lb ed="R011" n="0845b09"/>智观名般若是也。或说双运，谓即寂之照是也。配 <lb ed="X" n="0005b07"/><lb ed="R011" n="0845b10"/>释此文，学者可知。问曰：上明止、观，从境彰名，云事， <lb ed="X" n="0005b08"/><lb ed="R011" n="0845b11"/>云理？若论止、观自体，事、理何收？一云：或止为理，观 <lb ed="X" n="0005b09"/><lb ed="R011" n="0845b12"/>为事；或观为理，止为事。何以止、观不双取事、理耶？ <lb ed="X" n="0005b10"/><lb ed="R011" n="0845b13"/>答：文违大段，事、理无碍故。或止、观皆是始觉为体， <lb ed="X" n="0005b11"/><lb ed="R011" n="0845b14"/>故下钞云：皆生止、观科。约三大云：事、理无碍</p><p xml:id="pX08p0005b1118" cb:place="inline">▲言 <lb ed="X" n="0005b12"/><lb ed="R011" n="0845b15"/>权实无碍等者，谓达事止观名权，照理止观名实。 <lb ed="X" n="0005b13"/><lb ed="R011" n="0845b16"/>此亦约当句明无碍也。</p><p xml:id="pX08p0005b1310" cb:place="inline">▲言若别对三大等者，此 <lb ed="X" n="0005b14"/><lb ed="R011" n="0845b17"/>则将第四句能观止观之心，对上三句所观体用 <lb ed="X" n="0005b15"/><lb ed="R011" n="0845b18"/>之境。如对初句云冥真体<note place="inline">理也，体也，境也</note>，生第四句常静 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0005c" n="0005c"/> <lb ed="X" n="0005c01"/><lb ed="R011" n="0846a01"/><note place="inline">止心也</note>；万化之域<note place="inline">事也，用也，境也</note>，生第四句周鉴<note place="inline">观心也</note>；对第 <lb ed="X" n="0005c02"/><lb ed="R011" n="0846a02"/>二句显德相<note place="inline">事也，用也，境也</note>，生第四句周鉴<note place="inline">观心也</note>；重玄之 <lb ed="X" n="0005c03"/><lb ed="R011" n="0846a03"/>门<note place="inline">理也，体也，境也</note>，生第四句常静<note place="inline">止心也</note>；对第三句用繁兴 <lb ed="X" n="0005c04"/><lb ed="R011" n="0846a04"/><note place="inline">事也，用也，境也</note>，生第四句周鉴<note place="inline">观心也</note>；以恒如<note place="inline">理也，体也，境也</note>，生第 <lb ed="X" n="0005c05"/><lb ed="R011" n="0846a05"/>四句常静<note place="inline">止心也</note>。故钞云：各具体用，皆生止观。今言 <lb ed="X" n="0005c06"/><lb ed="R011" n="0846a06"/>观者，乃是缘事之观；止者，即是缘理之止。全同起 <lb ed="X" n="0005c07"/><lb ed="R011" n="0846a07"/>信云云。</p><p xml:id="pX08p0005c0704" cb:place="inline"><figure><graphic url="../figures/X/X08p0005_01.gif"/></figure></p><p xml:id="pX08p0005c0705" cb:place="inline">▲言若作三观释等者。能观之心，分成三 <lb ed="X" n="0005c08"/><lb ed="R011" n="0846a08"/>观。所观之境，开为三谛。对空观开真谛，属体大。对 <lb ed="X" n="0005c09"/><lb ed="R011" n="0846a09"/>假观开俗谛，属用大。对中观开義谛，属相大。问曰： <lb ed="X" n="0005c10"/><lb ed="R011" n="0846a10"/>三谛之中，義谛为二谛之所依。三大之中，体大为 <lb ed="X" n="0005c11"/><lb ed="R011" n="0846a11"/>二大之所依。義理相顺，何故体大为真谛空观所 <lb ed="X" n="0005c12"/><lb ed="R011" n="0846a12"/>缘，相大为義谛中观所缘耶？今谓通云：此言三谛， <lb ed="X" n="0005c13"/><lb ed="R011" n="0846b01"/>非取義谛，但取真俗及中道谛。但体大唯理法界， <lb ed="X" n="0005c14"/><lb ed="R011" n="0846b02"/>作真谛，生空观。用大多事法界，作俗谛，生假观。相 <lb ed="X" n="0005c15"/><lb ed="R011" n="0846b03"/>大通四法界，作中道谛，生中道观。三大通所依，方 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0006a" n="0006a"/> <lb ed="X" n="0006a01"/><lb ed="R011" n="0846b04"/>是第一義谛一心本法也。或云：三大是用，義谛是 <lb ed="X" n="0006a02"/><lb ed="R011" n="0846b05"/>体。二大与体别，论属真俗二谛。相大与体大合，论 <lb ed="X" n="0006a03"/><lb ed="R011" n="0846b06"/>属第一義谛。更希刊定。问：其中道谛，为俗事耶？为 <lb ed="X" n="0006a04"/><lb ed="R011" n="0846b07"/>真理耶？答：幻有中道即事，真空中道即理。俱融中 <lb ed="X" n="0006a05"/><lb ed="R011" n="0846b08"/>道，双通事理。问：行相云何？答：有五重故。问：何者是 <lb ed="X" n="0006a06"/><lb ed="R011" n="0846b09"/>耶？一、幻有中道，二、真空中道，三、真空成幻有中道， <lb ed="X" n="0006a07"/><lb ed="R011" n="0846b10"/>四、幻有成真空中道，五、俱融中道。贵令易晓，列图 <lb ed="X" n="0006a08"/><lb ed="R011" n="0846b11"/>显示。</p> <lb ed="X" n="0006a09"/><lb ed="R011" n="0847a04"/><p xml:id="pX08p0006a0901">▲言三止、三观融为一心等者。问：一心之中，分止、 <lb ed="X" n="0006a10"/><lb ed="R011" n="0847a05"/>观、谛，九法历然，行相云何？答：如依一镜，鉴现好、醜、 <lb ed="X" n="0006a11"/><lb ed="R011" n="0847a06"/>中三影。影喩三谛，其理昭然。现好影之明，如空观。 <lb ed="X" n="0006a12"/><lb ed="R011" n="0847a07"/>现好影之净，如体真止。现醜影之明，如假观。现醜 <lb ed="X" n="0006a13"/><lb ed="R011" n="0847a08"/>影之净，如随缘止。现中影之明，如中道观。现中影 <lb ed="X" n="0006a14"/><lb ed="R011" n="0847a09"/>之净，如離边止。三影、三明、三净，约義条别，究体唯 <lb ed="X" n="0006a15"/><lb ed="R011" n="0847a10"/>是一镜。将喩对法，学者详悉。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0006a16"/><lb ed="R011" n="0847a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0006a1601">疏真、妄交彻，即凡心而见<persName>佛</persName>心者，上句标宽，下句释狭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0006a17"/><lb ed="R011" n="0847a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0006a1701">钞：真谓理也<note place="inline">唯性非相</note>，<persName>佛</persName>也<note place="inline">唯净非染通性通相</note>，涅槃也<note place="inline">唯净非染通性 <lb ed="X" n="0006a18"/><lb ed="R011" n="0847a13"/>通相</note>。妄谓惑也<note place="inline">唯染非净通性通相</note>，生也<note place="inline">唯染非净通性通相</note>，生死也<note place="inline">唯染 <lb ed="X" n="0006a19"/><lb ed="R011" n="0847a14"/>非净通性通相</note>。</p><p xml:id="pX08p0006a1907" cb:place="inline">▲言真该妄末者，真理即事门也。</p><p xml:id="pX08p0006a1920" cb:place="inline">▲言妄 <lb ed="X" n="0006a20"/><lb ed="R011" n="0847a15"/>彻真源者，事法即理门也。</p><p xml:id="pX08p0006a2011" cb:place="inline">▲言谓无有不湿之波 <lb ed="X" n="0006a21"/><lb ed="R011" n="0847a16"/>等者，上句妄彻真也，下句真彻妄也。</p><p xml:id="pX08p0006a2115" cb:place="inline">▲言<persName>如来</persName>不 <lb ed="X" n="0006a22"/><lb ed="R011" n="0847a17"/>断性恶者，小教有二義：一、<persName>佛</persName>前十五界是有漏，起 <lb ed="X" n="0006a23"/><lb ed="R011" n="0847a18"/>他恶法故，生无比之贪，引央掘之嗔。二云、示现爱 <lb ed="X" n="0006a24"/><lb ed="R011" n="0847b04"/>语罗睺，叱诃调达故。始教<anchor xml:id="nkr_note_orig_0006001" n="0006001"/>示二義：一云、真如昔日 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0006b" n="0006b"/> <lb ed="X" n="0006b01"/><lb ed="R011" n="0847b05"/>与恶而为实性，今至果位，恶法虽断，恶性常存故。 <lb ed="X" n="0006b02"/><lb ed="R011" n="0847b06"/>二云、示现同前小教。终教亦有二義：一云、昔日真 <lb ed="X" n="0006b03"/><lb ed="R011" n="0847b07"/>如随缘以作说法，今至果位，无明既断，恶相虽无， <lb ed="X" n="0006b04"/><lb ed="R011" n="0847b08"/>随缘真性仍存故。如依静水，随风成波，风停波息 <lb ed="X" n="0006b05"/><lb ed="R011" n="0847b09"/>成波，三性恒存故。如龙树论：独力随相，非所断故。 <lb ed="X" n="0006b06"/><lb ed="R011" n="0847b10"/>二云、恶具二義：一、不壞相，异真義<note place="inline">当缘生相有也</note>；二、称性， <lb ed="X" n="0006b07"/><lb ed="R011" n="0847b11"/>即真義<note place="inline">当无性体空義</note>。今據後義，故云不断。顿教云：恶相 <lb ed="X" n="0006b08"/><lb ed="R011" n="0847b12"/>本尽，更不待断；恶性本现，非所断故。圆教云：称性 <lb ed="X" n="0006b09"/><lb ed="R011" n="0847b13"/>之恶，如镜中火，现而常虚，非所断故。虽通五教，正 <lb ed="X" n="0006b10"/><lb ed="R011" n="0847b14"/>取能同终教，事理无碍。故下钞云：<persName>如来</persName>不恶性者， <lb ed="X" n="0006b11"/><lb ed="R011" n="0847b15"/>善恶同以心性为性。若断性恶，则断心性，性不可 <lb ed="X" n="0006b12"/><lb ed="R011" n="0847b16"/>断。亦犹阐提不断性善。又龙树云：如斩眠士夫，岂 <lb ed="X" n="0006b13"/><lb ed="R011" n="0847b17"/>悟士夫不伤等。若尔，何故涅槃经说：<persName>如来</persName>无不善 <lb ed="X" n="0006b14"/><lb ed="R011" n="0847b18"/><persName>佛</persName>性？答曰：彼據以理，从事即无；此據摄事，从理不 <lb ed="X" n="0006b15"/><lb ed="R011" n="0848a01"/>断。又彼约现在为名，此據过去立号。故彼此文不 <lb ed="X" n="0006b16"/><lb ed="R011" n="0848a02"/>相违偝。</p><p xml:id="pX08p0006b1604" cb:place="inline">▲言又<persName>佛</persName>心中有众生等者，如和尙镜中 <lb ed="X" n="0006b17"/><lb ed="R011" n="0848a03"/>弟子是也。</p><p xml:id="pX08p0006b1705" cb:place="inline">▲言今约不壞相者，一、约不壞行布相。 <lb ed="X" n="0006b18"/><lb ed="R011" n="0848a04"/>行布门中，众生可具其<persName>佛</persName><note place="inline">如矿具金，如璞具玉</note>，<persName>佛</persName>不可具其 <lb ed="X" n="0006b19"/><lb ed="R011" n="0848a05"/>众生<note place="inline">如熟金而非矿，如净玉而非璞</note>。二、约不壞行布教相。闻凡即 <lb ed="X" n="0006b20"/><lb ed="R011" n="0848a06"/><persName>佛</persName>，于凡有益<note place="inline">引生趣求</note>；<persName>佛</persName>即是凡，令人妄解<note place="inline">引生倒解</note>。由此 <lb ed="X" n="0006b21"/><lb ed="R011" n="0848a07"/>但云即凡心而见<persName>佛</persName>心。</p><p xml:id="pX08p0006b2110" cb:place="inline">▲言不離一心故者<note place="inline">十所因中， <lb ed="X" n="0006b22"/><lb ed="R011" n="0848a08"/>唯心所现故。出起信论</note>。</p><p xml:id="pX08p0006b2210" cb:place="inline">▲言妄揽真成，无别妄故者<note place="inline">依理成事门，出 <lb ed="X" n="0006b23"/><lb ed="R011" n="0848a09"/>起信论、勝鬘经</note>。</p><p xml:id="pX08p0006b2307" cb:place="inline">▲言真随妄显，无别真故者<note place="inline">事能显理门</note>。真妄 <lb ed="X" n="0006b24"/><lb ed="R011" n="0848a10"/>名异，无二体故<note place="inline">真理即事门，事法即理门</note>。真外有妄，理不遍故 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0006c" n="0006c"/> <lb ed="X" n="0006c01"/><lb ed="R011" n="0848a11"/><note place="inline">返释理遍于事门</note>。妄外有真，事无依故<note place="inline">返释事遍于理门</note>。然或说 <lb ed="X" n="0006c02"/><lb ed="R011" n="0848a12"/>妄空、真有<note place="inline">唯识论、涅槃经</note>，或说妄有、真空<note place="inline">三论、二谛義</note>、俱空<note place="inline">随俗 <lb ed="X" n="0006c03"/><lb ed="R011" n="0848a13"/>说二谛，通花严经也</note>、俱有<note place="inline">唯识、花严</note>、双非<note place="inline">触物皆中，遮義也</note>、两是<note place="inline">真妄通二谛，或 <lb ed="X" n="0006c04"/><lb ed="R011" n="0848a14"/>触物皆中，表義也</note>。</p><p xml:id="pX08p0006c0408" cb:place="inline">▲言净分同真<note place="inline">无漏依他，同圆成性</note>，染分为妄<note place="inline">有漏 <lb ed="X" n="0006c05"/><lb ed="R011" n="0848a15"/>依他</note>。言净分之事，妄未尽故者，无漏依他，缘生幻有。 <lb ed="X" n="0006c06"/><lb ed="R011" n="0848a16"/>故金刚经云：凡所有相，皆是虚妄。又下钞云：谓如 <lb ed="X" n="0006c07"/><lb ed="R011" n="0848a17"/>真如现依他时，设有净分，亦名为染。如镜现像，不 <lb ed="X" n="0006c08"/><lb ed="R011" n="0848a18"/>简净秽，皆非镜体。故唯能现，得名为净，所现皆染。 <lb ed="X" n="0006c09"/><lb ed="R011" n="0848b01"/>即其義也。</p><p xml:id="pX08p0006c0905" cb:place="inline">▲言净分、圆成皆有者，净分即依他摩 <lb ed="X" n="0006c10"/><lb ed="R011" n="0848b02"/>诃般若也，圆成即解脱法身也。</p><p xml:id="pX08p0006c1013" cb:place="inline">▲言若随俗说二 <lb ed="X" n="0006c11"/><lb ed="R011" n="0848b03"/>谛，则真妄俱空者<note place="inline">三谛中料拣也。或三谛意，或终圆義</note>。妄法无性故 <lb ed="X" n="0006c12"/><lb ed="R011" n="0848b04"/>空，真法无相故空。或真妄相待，方有真妄名生。如 <lb ed="X" n="0006c13"/><lb ed="R011" n="0848b05"/>彼长短，故名俱空。或依手巾体，幻作兔儿相<note place="inline">体如真，相 <lb ed="X" n="0006c14"/><lb ed="R011" n="0848b06"/>如妄</note>。若随愚夫说作兔儿，体相俱空<note place="inline">若随俗说二谛，则真妄俱空</note>。</p> <lb ed="X" n="0006c15"/><lb ed="R011" n="0848b07"/><p xml:id="pX08p0006c1501">▲言若约真妄通二谛，则真妄俱通空有者，一云： <lb ed="X" n="0006c16"/><lb ed="R011" n="0848b08"/>在俗谛，真妄俱有，幻有、实有故。在真谛，真妄俱空， <lb ed="X" n="0006c17"/><lb ed="R011" n="0848b09"/>性空、相空故。二云：在俗谛，真妄俱空。<note place="inline">即前随俗说二谛，则真妄 <lb ed="X" n="0006c18"/><lb ed="R011" n="0848b10"/>俱空。</note>在真谛，真妄俱有。<note place="inline">故下钞云：真妄皆真，则本末一味，居然交彻。</note></p><p xml:id="pX08p0006c1827" cb:place="inline">▲言 <lb ed="X" n="0006c19"/><lb ed="R011" n="0848b11"/>约宗以明唯识等宗不得交彻者，问：三论、涅槃皆 <lb ed="X" n="0006c20"/><lb ed="R011" n="0848b12"/>说交彻，何云不得？答：一云：内等、不等涅槃及与三 <lb ed="X" n="0006c21"/><lb ed="R011" n="0848b13"/>论。何以得知？等字在上，宗字在下故。一云：亦等于 <lb ed="X" n="0006c22"/><lb ed="R011" n="0848b14"/>彼。彼论、彼经虽说交彻，非正所宗。今我花严正以 <lb ed="X" n="0006c23"/><lb ed="R011" n="0848b15"/>无障碍法界为宗，故钞云尔。</p><p xml:id="pX08p0006c2312" cb:place="inline">▲言情有即是理无 <lb ed="X" n="0006c24"/><lb ed="R011" n="0848b16"/>者，问：理无之義，遍、圆二性为属何性？若属圆成，何 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0007a" n="0007a"/> <lb ed="X" n="0007a01"/><lb ed="R011" n="0848b17"/>云遍计有二義：一者、情有，二者、理无？若属遍计，何 <lb ed="X" n="0007a02"/><lb ed="R011" n="0848b18"/>云情有即理无，妄彻真耶？答：義有两途：若与情有 <lb ed="X" n="0007a03"/><lb ed="R011" n="0849a01"/>非一義，属圆成性；若与情有非异義，属遍计性。今 <lb ed="X" n="0007a04"/><lb ed="R011" n="0849a02"/>约初義，故钞云真。又解：属遍计性，遍计性中通真、 <lb ed="X" n="0007a05"/><lb ed="R011" n="0849a03"/>妄故，不同始教唯是妄故。依他之中无性之義，准 <lb ed="X" n="0007a06"/><lb ed="R011" n="0849a04"/>此应释。</p><p xml:id="pX08p0007a0604" cb:place="inline">▲言此经云有净说生死等者，上半假立， <lb ed="X" n="0007a07"/><lb ed="R011" n="0849a05"/>谓待前流转生死立涅槃。烦恼名诤，触动善品，损 <lb ed="X" n="0007a08"/><lb ed="R011" n="0849a06"/>害自他，故名为诤。此有漏法，诤随增故，名为有诤， <lb ed="X" n="0007a09"/><lb ed="R011" n="0849a07"/>有彼诤故。生死者，有漏为体，无彼烦恼，故称涅槃。 <lb ed="X" n="0007a10"/><lb ed="R011" n="0849a08"/>下半双非，谓生死、涅槃俱因烦恼假立其名，何有 <lb ed="X" n="0007a11"/><lb ed="R011" n="0849a09"/>真实？又二互相待故俱空，二互相夺故皆寂。上二 <lb ed="X" n="0007a12"/><lb ed="R011" n="0849a10"/>句俱有交彻，二二句俱空交彻。或望能夺義俱有 <lb ed="X" n="0007a13"/><lb ed="R011" n="0849a11"/>交彻，望所夺義俱空交彻也。</p><p xml:id="pX08p0007a1312" cb:place="inline">▲言故影公云等者， <lb ed="X" n="0007a14"/><lb ed="R011" n="0849a12"/>即是中论序也。此一段文准下钞释，而有四对。</p><p xml:id="pX08p0007a1419" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0007a15"/><lb ed="R011" n="0849a13"/>言以真谛故无有，俗谛故无无者，此是初对定有 <lb ed="X" n="0007a16"/><lb ed="R011" n="0849a14"/>无所在。我约真谛上说，空是无性空，不同无物空 <lb ed="X" n="0007a17"/><lb ed="R011" n="0849a15"/>也。我就俗谛明有，此是缘有，非空性之有也。二、真 <lb ed="X" n="0007a18"/><lb ed="R011" n="0849a16"/>故无有，则虽无而有；俗故无无，则虽有而无。一对 <lb ed="X" n="0007a19"/><lb ed="R011" n="0849a17"/>彰有无体相，是不壞有之无，不碍无之有，故成中 <lb ed="X" n="0007a20"/><lb ed="R011" n="0849a18"/>道。三、虽有而无，则不累于有；虽无而有，则不滞于 <lb ed="X" n="0007a21"/><lb ed="R011" n="0849b01"/>无。一对彰有无之德，若是定性之有，此有则唯是 <lb ed="X" n="0007a22"/><lb ed="R011" n="0849b02"/>有，不得即无；若是定性之无，此无即唯是无，不得 <lb ed="X" n="0007a23"/><lb ed="R011" n="0849b03"/>即有。今二互相即，故不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007001" n="0007001"/>遍滞。</p><p xml:id="pX08p0007a2312" cb:place="inline">▲钞云：乃至者，具足 <lb ed="X" n="0007a24"/><lb ed="R011" n="0849b04"/>应云：不滞于无，则断灭见息；不存于有，则常著永 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0007b" n="0007b"/> <lb ed="X" n="0007b01"/><lb ed="R011" n="0849b05"/>消。俱、不俱等，何由而有？诸边都寂，故云皆離。此彰 <lb ed="X" n="0007b02"/><lb ed="R011" n="0849b06"/>有、无離过。滞空则断，累有则常。既不滞不累，故无 <lb ed="X" n="0007b03"/><lb ed="R011" n="0849b07"/>断、常。又释：初对双離有、无，故云无有无无。此成空 <lb ed="X" n="0007b04"/><lb ed="R011" n="0849b08"/>观。第二对不壞有、无，故云虽有而无，虽无而有。此 <lb ed="X" n="0007b05"/><lb ed="R011" n="0849b09"/>成假观。第三对明二谛相即，故不偏滞于有、无，故 <lb ed="X" n="0007b06"/><lb ed="R011" n="0849b10"/>不为有边所动，无边所寂。成中道观。肇公亦云：涉 <lb ed="X" n="0007b07"/><lb ed="R011" n="0849b11"/>有未始迷虚，故常处有而不染。此不累于有也。不 <lb ed="X" n="0007b08"/><lb ed="R011" n="0849b12"/>厌有而观虚，故恒观虚而不证。此不滞于无也。第 <lb ed="X" n="0007b09"/><lb ed="R011" n="0849b13"/>四、離过，準前。又释：初对中，初对是真空義，下句是 <lb ed="X" n="0007b10"/><lb ed="R011" n="0849b14"/>妙有義。第二对亦有亦无義。第三对非有非无義。 <lb ed="X" n="0007b11"/><lb ed="R011" n="0849b15"/>第四对離过，则成具德四句也。又初对双離二过： <lb ed="X" n="0007b12"/><lb ed="R011" n="0849b16"/>一、離有，二、離无。第二对離非有非无。第三对離亦 <lb ed="X" n="0007b13"/><lb ed="R011" n="0849b17"/>有亦无。第四对总明離过。故起信云：真如非有相， <lb ed="X" n="0007b14"/><lb ed="R011" n="0849b18"/>非无相，非非有相，非非无相，非有、无俱相。即其義 <lb ed="X" n="0007b15"/><lb ed="R011" n="0850a01"/>也。</p><p xml:id="pX08p0007b1502" cb:place="inline">▲言真妄皆真等者。问：妄法皈真，其義可尔。云 <lb ed="X" n="0007b16"/><lb ed="R011" n="0850a02"/>何真法亦皈真耶？答：上言真妄，法体也。下言皆真， <lb ed="X" n="0007b17"/><lb ed="R011" n="0850a03"/>真谛也。又上言真，对妄之真。下言真，绝妄之真。又 <lb ed="X" n="0007b18"/><lb ed="R011" n="0850a04"/>上约分相门，收妄之真。故</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007b19"/><lb ed="R011" n="0850a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0007b1901">疏事、理双修，依本智而求<persName>佛</persName>智者，上标，下释也。依本 <lb ed="X" n="0007b20"/><lb ed="R011" n="0850a06"/>觉理、智<note place="inline">释理修也</note>，求始觉事、智<note place="inline">释事修也</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0007b21"/><lb ed="R011" n="0850a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0007b2101">钞：亦由惑者执禅，则依智性，乃至云幷为偏执者， <lb ed="X" n="0007b22"/><lb ed="R011" n="0850a08"/>義当四病也。故大方廣圆觉经说：众生修行，当離 <lb ed="X" n="0007b23"/><lb ed="R011" n="0850a09"/>四病：一者、作病。但作有为事行，未识真如本心，尙 <lb ed="X" n="0007b24"/><lb ed="R011" n="0850a10"/>不得生<persName>佛</persName>家，岂得冥合圆觉？故说为病<note place="inline">義当执法者也</note>。二 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0007c" n="0007c"/> <lb ed="X" n="0007c01"/><lb ed="R011" n="0850a11"/>者、任病。生死既空，何劳除断？涅槃本寂，何假欣修？ <lb ed="X" n="0007c02"/><lb ed="R011" n="0850a12"/>一切放纵身心，更不念其罪福，泯绝无寄，故成其 <lb ed="X" n="0007c03"/><lb ed="R011" n="0850a13"/>病。差乎近代，多落此科。诵禅歌毁于法筵，虚寻名 <lb ed="X" n="0007c04"/><lb ed="R011" n="0850a14"/>相；说理性非于塔寺，狂认福田。妄立宗途，误惑含 <lb ed="X" n="0007c05"/><lb ed="R011" n="0850a15"/>识，断除<persName>佛</persName>种，良足悲哉！凡<persName>佛</persName>真子，当须屛远。殊不 <lb ed="X" n="0007c06"/><lb ed="R011" n="0850a16"/>知蓝墉适補，比丘寿增；寺础将移，天人目动。况复 <lb ed="X" n="0007c07"/><lb ed="R011" n="0850a17"/>触事<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007002" n="0007002"/>陟理，绝空色观空，不废众缘，真宴坐矣！如维 <lb ed="X" n="0007c08"/><lb ed="R011" n="0850a18"/>摩经菩萨行品：<persName>佛</persName>告众香世界诸菩萨等：菩萨行 <lb ed="X" n="0007c09"/><lb ed="R011" n="0850b01"/>者，于远離不以为贵，不著<anchor xml:id="nkr_note_add_0007c0901" n="0007c0901"/><anchor xml:id="beg0007c0901" n="0007c0901"/>己<anchor xml:id="end0007c0901"/>乐，废于彼乐。在诸禅 <lb ed="X" n="0007c10"/><lb ed="R011" n="0850b02"/>定，如地狱想等。斯则菩萨于禅，实有所证。<persName>佛</persName>尙诫 <lb ed="X" n="0007c11"/><lb ed="R011" n="0850b03"/>令不著，况未有所入，得妄著耶？且沙门敛念，诚为 <lb ed="X" n="0007c12"/><lb ed="R011" n="0850b04"/>通规。其谁不然？妄自矜衒，兼投药失所，所损非细。 <lb ed="X" n="0007c13"/><lb ed="R011" n="0850b05"/>故智度论九十六说：弥勒菩萨知须菩提乐说空 <lb ed="X" n="0007c14"/><lb ed="R011" n="0850b06"/>義，故教诫云：不应新学菩萨前说。何以故？若有少 <lb ed="X" n="0007c15"/><lb ed="R011" n="0850b07"/>福德善根者，闻毕竟空法，即便著空。遂作是念：若 <lb ed="X" n="0007c16"/><lb ed="R011" n="0850b08"/>一切法空无所有者，我为作何福德？则应失前业 <lb ed="X" n="0007c17"/><lb ed="R011" n="0850b09"/>等。如是经论，<persName>如来</persName>劝令離病，弥勒诫物谈空。但有 <lb ed="X" n="0007c18"/><lb ed="R011" n="0850b10"/>信心，不可警愼。三、止病。真心绝念，动念即乖。若止 <lb ed="X" n="0007c19"/><lb ed="R011" n="0850b11"/>妄念不生，真性自然显现。斯由不知妄念即真，贪 <lb ed="X" n="0007c20"/><lb ed="R011" n="0850b12"/>嗔本道。而于妄外求真，何异除波觅水？故成其病。 <lb ed="X" n="0007c21"/><lb ed="R011" n="0850b13"/>四者、灭病。道由惑覆，惑尽道彰。故欲断惑求真，令 <lb ed="X" n="0007c22"/><lb ed="R011" n="0850b14"/>得身心永寂。夫菩萨用心，利他为本。今欲避<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007003" n="0007003"/><g ref="#CB13607">𮘵</g>取 <lb ed="X" n="0007c23"/><lb ed="R011" n="0850b15"/>寂，诚非大士。况乎不释动以求静，不怖惑而度生， <lb ed="X" n="0007c24"/><lb ed="R011" n="0850b16"/>真觉士也。今欲離障求寂，尙杂二乘狭见，岂能冥 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0008a" n="0008a"/> <lb ed="X" n="0008a01"/><lb ed="R011" n="0850b17"/>通圆觉？故说为病。<note place="inline">此之三病，義当执禅者也。</note>如是四行，互闻即 <lb ed="X" n="0008a02"/><lb ed="R011" n="0850b18"/>成非，齐运则无过。若能常作常止，常任常灭，易脱 <lb ed="X" n="0008a03"/><lb ed="R011" n="0851a01"/>相资，无非有益。亦犹四大造色，递发有损，幷力成 <lb ed="X" n="0008a04"/><lb ed="R011" n="0851a02"/>功。今此事理双修，依本智而求<persName>佛</persName>智，幷除前病。所 <lb ed="X" n="0008a05"/><lb ed="R011" n="0851a03"/>谓执禅，则多落止、任、灭之三病；执法，则唯堕作之 <lb ed="X" n="0008a06"/><lb ed="R011" n="0851a04"/>一病。故此双行，为真修矣。又下疏云：然今法学之 <lb ed="X" n="0008a07"/><lb ed="R011" n="0851a05"/>者，多弃内而外求；习禅之者，好亡缘而内照。幷为 <lb ed="X" n="0008a08"/><lb ed="R011" n="0851a06"/>偏执，俱滞两边。又云：勉旃求悟，不得徒自劳形。<note place="inline">此遮 <lb ed="X" n="0008a09"/><lb ed="R011" n="0851a07"/>执法者也。</note>努力修行，不得撥无因果。<note place="inline">此遮执禅者也。</note></p><p xml:id="pX08p0008a0921" cb:place="inline">▲言无所 <lb ed="X" n="0008a10"/><lb ed="R011" n="0851a08"/>求中，吾故求之者，暗引方等经乞士之语。上句释 <lb ed="X" n="0008a11"/><lb ed="R011" n="0851a09"/>依本智，下句释求<persName>佛</persName>智也。故方等经中说：<persName>佛</persName>为雷 <lb ed="X" n="0008a12"/><lb ed="R011" n="0851a10"/>音说于昔因缘<anchor xml:id="nkr_note_add_0008a1201" n="0008a1201"/><anchor xml:id="beg0008a1201" n="0008a1201"/>已<anchor xml:id="end0008a1201"/>。又云：过去有<persName>佛</persName>，名栴檀华。彼<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0008a13"/><lb ed="R011" n="0851a11"/>去世甚久，我于彼时，如汝无异。彼有菩萨，名曰上 <lb ed="X" n="0008a14"/><lb ed="R011" n="0851a12"/>首，作一乞士，入城乞食。时有比丘，名曰恒伽，谓乞 <lb ed="X" n="0008a15"/><lb ed="R011" n="0851a13"/>士曰：汝从何来？答曰：我从真实中来。又问：何谓真 <lb ed="X" n="0008a16"/><lb ed="R011" n="0851a14"/>实？答曰：寂灭相故，名为真实。又问：寂灭相中有所 <lb ed="X" n="0008a17"/><lb ed="R011" n="0851a15"/>求？无所求耶？答：无所求。又问：无所求者，何用求耶？ <lb ed="X" n="0008a18"/><lb ed="R011" n="0851a16"/>答：无所求中，吾故求之等。乃至云恒伽闻<anchor xml:id="nkr_note_add_0008a1801" n="0008a1801"/><anchor xml:id="beg0008a1801" n="0008a1801"/>已<anchor xml:id="end0008a1801"/>，卖身 <lb ed="X" n="0008a19"/><lb ed="R011" n="0851a17"/>供养下，疏释云：性、相双鉴，终日求而无所求也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008a20"/><lb ed="R011" n="0851a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0008a2001">疏：理随事变等者，一云：一者，理也；多者，事也。或一与 <lb ed="X" n="0008a21"/><lb ed="R011" n="0851b01"/>多，皆目事也。</p> <lb ed="X" n="0008a22"/><lb ed="R011" n="0851b02"/><p xml:id="pX08p0008a2201">疏故得十身历然而相作者，历然行布，不壞相也；相 <lb ed="X" n="0008a23"/><lb ed="R011" n="0851b03"/>作圆融，壞相也。终日不壞而壞，壞而不壞，名不思议， <lb ed="X" n="0008a24"/><lb ed="R011" n="0851b04"/>非谓体废相存也。若谓能即体废相存者，体據即義 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0008b" n="0008b"/> <lb ed="X" n="0008b01"/><lb ed="R011" n="0851b05"/>废，不即義存，即与不即，二互无碍，存、泯莫拘，是不思 <lb ed="X" n="0008b02"/><lb ed="R011" n="0851b06"/>议；相约即義尙存，不即极存，但一向存，应非无碍，是 <lb ed="X" n="0008b03"/><lb ed="R011" n="0851b07"/>可思议。学者更审。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0008b04"/><lb ed="R011" n="0851b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0008b0401">钞：一、同时具足相应门等者，然此十门具于五对： <lb ed="X" n="0008b05"/><lb ed="R011" n="0851b09"/>一、总、别对，初门是总，馀九为别；二、法、喩对，第七是 <lb ed="X" n="0008b06"/><lb ed="R011" n="0851b10"/>喩，馀九为法；三、假、实对，第九是假，馀九为实；四、全 <lb ed="X" n="0008b07"/><lb ed="R011" n="0851b11"/>分对，三、四是全，六、八为分；五、增微对，廣显主增，狭 <lb ed="X" n="0008b08"/><lb ed="R011" n="0851b12"/>隐伴微。不唯五对无碍，实乃擧一全收。</p><p xml:id="pX08p0008b0816" cb:place="inline">▲言能以 <lb ed="X" n="0008b09"/><lb ed="R011" n="0851b13"/>众生身作自身等者，问：此言众生，为取我等妄染 <lb ed="X" n="0008b10"/><lb ed="R011" n="0851b14"/>众生耶？为众示现变众生耶？答：一云：但取变化众 <lb ed="X" n="0008b11"/><lb ed="R011" n="0851b15"/>生。若取我等妄染众生，应无所化，俱作能化十身 <lb ed="X" n="0008b12"/><lb ed="R011" n="0851b16"/>故。又违此，钞云：则于此身现如是形。复违下，钞：众 <lb ed="X" n="0008b13"/><lb ed="R011" n="0851b17"/>生身等，摄皈三身中化身故。二云：但取我等妄染 <lb ed="X" n="0008b14"/><lb ed="R011" n="0851b18"/>众生。何知？论：三分中是染分故，三世间中众生世 <lb ed="X" n="0008b15"/><lb ed="R011" n="0852a01"/>间故。若尔，前难何通？答：常作能化，不碍为所化故。 <lb ed="X" n="0008b16"/><lb ed="R011" n="0852a02"/>就能悟门，取众生身作自菩萨身为能化；就迷门， <lb ed="X" n="0008b17"/><lb ed="R011" n="0852a03"/>取众生不作菩萨身为所化。</p><p xml:id="pX08p0008b1712" cb:place="inline">▲言则于此身现如 <lb ed="X" n="0008b18"/><lb ed="R011" n="0852a04"/>是形者，约同体变化也。下皈化身者，岂不见下，钞 <lb ed="X" n="0008b19"/><lb ed="R011" n="0852a05"/>云万化云云，皆是法身大用。又经云：心<persName>佛</persName>与众生 <lb ed="X" n="0008b20"/><lb ed="R011" n="0852a06"/>是三无差别。又果门摄法无遗三云：上二双取，引 <lb ed="X" n="0008b21"/><lb ed="R011" n="0852a07"/>证同前。向明十身皆是<persName>佛</persName>身，恐滞常情，略伸区别。 <lb ed="X" n="0008b22"/><lb ed="R011" n="0852a08"/>问：既俱<persName>佛</persName>身，唯应第七<persName>如来</persName>身摄，何分馀九？若就 <lb ed="X" n="0008b23"/><lb ed="R011" n="0852a09"/>行布而有馀九，应非皆是<persName>佛</persName>身所摄耶？答：圆融不 <lb ed="X" n="0008b24"/><lb ed="R011" n="0852a10"/>碍行布，故<persName>佛</persName>为能融，皆是<persName>佛</persName>身；不壞本相，故存馀 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0008c" n="0008c"/> <lb ed="X" n="0008c01"/><lb ed="R011" n="0852a11"/>九。二门双取，故说十身皆是<persName>佛</persName>身。若以馀九随一 <lb ed="X" n="0008c02"/><lb ed="R011" n="0852a12"/>为门，具十亦然。今就<persName>佛</persName>门，是故云尔。问：前之七身 <lb ed="X" n="0008c03"/><lb ed="R011" n="0852a13"/>作菩萨身，行相可知，具色相故；後之三身既非色 <lb ed="X" n="0008c04"/><lb ed="R011" n="0852a14"/>相，云何作于菩萨身耶？下疏答云：入法智中，自然 <lb ed="X" n="0008c05"/><lb ed="R011" n="0852a15"/>应现自<anchor xml:id="nkr_note_add_0008c0501" n="0008c0501"/><anchor xml:id="beg0008c0501" n="0008c0501"/>己<anchor xml:id="end0008c0501"/>身故，令于虚空忽见自身，故名为作。作 <lb ed="X" n="0008c06"/><lb ed="R011" n="0852a16"/>馀亦尔。又问：馀之七身可作能化，具色相故；後之 <lb ed="X" n="0008c07"/><lb ed="R011" n="0852a17"/>三身既非色相，云何化生而作能应耶？答曰：苟能 <lb ed="X" n="0008c08"/><lb ed="R011" n="0852a18"/>得法契神，何必要因色相？是故彼三即为能应<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0008c09"/><lb ed="R011" n="0852b01"/>身，良以根、性、心、乐类非一故。</p><p xml:id="pX08p0008c0912" cb:place="inline">▲钞：言历然者，不壞 <lb ed="X" n="0008c10"/><lb ed="R011" n="0852b02"/>相故者，历然即是不乱，不乱钞指即是行布。验知 <lb ed="X" n="0008c11"/><lb ed="R011" n="0852b03"/>不壞相、行布義，非圆融中体废相存也。</p><p xml:id="pX08p0008c1116" cb:place="inline">▲言如初 <lb ed="X" n="0008c12"/><lb ed="R011" n="0852b04"/>发心时，便成正觉，不壞初心之者，初心即妙觉，成 <lb ed="X" n="0008c13"/><lb ed="R011" n="0852b05"/><persName>佛</persName>義如常。即而不即，初心義存。二義双取。说得初 <lb ed="X" n="0008c14"/><lb ed="R011" n="0852b06"/>心成<persName>佛</persName>，出梵行品文。良以初心即无其体，全揽妙 <lb ed="X" n="0008c15"/><lb ed="R011" n="0852b07"/>觉体成故。如世指环，别无其体，全揽金成故。说指 <lb ed="X" n="0008c16"/><lb ed="R011" n="0852b08"/>环当体即，金环相仍存故。</p><p xml:id="pX08p0008c1611" cb:place="inline">▲言十信摄于诸位，诸 <lb ed="X" n="0008c17"/><lb ed="R011" n="0852b09"/>位十信历然者，十信摄于诸位，圆融也。诸位十信 <lb ed="X" n="0008c18"/><lb ed="R011" n="0852b10"/>历然，行布也。出贤首品文。问：约圆融義，十信摄于 <lb ed="X" n="0008c19"/><lb ed="R011" n="0852b11"/>诸位，为于信位实成<persName>佛</persName>耶？为实未成<persName>佛</persName>耶？若实成 <lb ed="X" n="0008c20"/><lb ed="R011" n="0852b12"/><persName>佛</persName>，住、行、向等便徒虚设。若实未成<persName>佛</persName>，信该果海。有 <lb ed="X" n="0008c21"/><lb ed="R011" n="0852b13"/>言：无義。有云：圆融门中<anchor xml:id="nkr_note_add_0008c2101" n="0008c2101"/><anchor xml:id="beg0008c2101" n="0008c2101"/>已<anchor xml:id="end0008c2101"/>成<persName>佛</persName>，行布门中未成<persName>佛</persName>。 <lb ed="X" n="0008c22"/><lb ed="R011" n="0852b14"/>若尔，後位但应行布修断，圆融门中<anchor xml:id="nkr_note_add_0008c2201" n="0008c2201"/><anchor xml:id="beg0008c2201" n="0008c2201"/>已<anchor xml:id="end0008c2201"/>成<persName>佛</persName>故。若 <lb ed="X" n="0008c23"/><lb ed="R011" n="0852b15"/>谓虽<anchor xml:id="nkr_note_add_0008c2301" n="0008c2301"/><anchor xml:id="beg0008c2301" n="0008c2301"/>已<anchor xml:id="end0008c2301"/>成<persName>佛</persName>，不碍复有修断者，妙觉位後应更修 <lb ed="X" n="0008c24"/><lb ed="R011" n="0852b16"/>断。若更修断，前<persName>佛</persName>应勝，後<persName>佛</persName>应劣，修断多少不同 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0009a" n="0009a"/> <lb ed="X" n="0009a01"/><lb ed="R011" n="0852b17"/>故。今谓通云六位互摄，如六面镜互现其影。信摄 <lb ed="X" n="0009a02"/><lb ed="R011" n="0852b18"/>馀五位，如第一镜影现五镜影。信位有障，信摄诸 <lb ed="X" n="0009a03"/><lb ed="R011" n="0853a01"/>位一切皆障，是知一障一切障。第一镜上尘垢昏 <lb ed="X" n="0009a04"/><lb ed="R011" n="0853a02"/>坌，彼镜中影一切不现，是知一昏一切皆昏。如在 <lb ed="X" n="0009a05"/><lb ed="R011" n="0853a03"/>信位修断其障，能摄之障既断，所摄之障一切皆 <lb ed="X" n="0009a06"/><lb ed="R011" n="0853a04"/>除，是则一断一切皆断。如磨第一镜，尘垢皆除，不 <lb ed="X" n="0009a07"/><lb ed="R011" n="0853a05"/>唯能之镜昏除，镜中之影昏障亦无，即是一磨一 <lb ed="X" n="0009a08"/><lb ed="R011" n="0853a06"/>切皆磨，一现一切皆现。约信位中，诸位惑障皆断， <lb ed="X" n="0009a09"/><lb ed="R011" n="0853a07"/>岂不名<persName>佛</persName>？约第一镜，尘垢皆除，岂非明净？约住位 <lb ed="X" n="0009a10"/><lb ed="R011" n="0853a08"/>中，诸位惑障全未断故，岂得名<persName>佛</persName>？约第二镜中，诸 <lb ed="X" n="0009a11"/><lb ed="R011" n="0853a09"/>镜尘垢全不磨故，岂名明净？是知位位圆修圆断， <lb ed="X" n="0009a12"/><lb ed="R011" n="0853a10"/>譬如镜镜全磨全净。以喩对法，朗在目前。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009a13"/><lb ed="R011" n="0853a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0009a1301">疏廣大即入于无间等者，疏中影略，应云：无外廣大 <lb ed="X" n="0009a14"/><lb ed="R011" n="0853a12"/>身刹即入于无间尘毛，无间尘毛包纳于无外身刹。 <lb ed="X" n="0009a15"/><lb ed="R011" n="0853a13"/>问：尘毛具二義：不壞相故狭，称性故廣，可尔。无外身 <lb ed="X" n="0009a16"/><lb ed="R011" n="0853a14"/>刹不壞相故廣，岂称性故狭，名无碍也？答：亦不壞相 <lb ed="X" n="0009a17"/><lb ed="R011" n="0853a15"/>故狭，称性故廣。故经云：空生大觉中如海一沤发。空 <lb ed="X" n="0009a18"/><lb ed="R011" n="0853a16"/>尙如沤，何况身刹？又云：十因各随義显。今取法无定 <lb ed="X" n="0009a19"/><lb ed="R011" n="0853a17"/>性，故大能小也。或亦称性故小，性非定大故。何以得 <lb ed="X" n="0009a20"/><lb ed="R011" n="0853a18"/>知？全在一尘而包容故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009a21"/><lb ed="R011" n="0853b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0009a2101">钞：虽有即、入，意取廣、狭，拣滥释成也。问：廣、狭无碍， <lb ed="X" n="0009a22"/><lb ed="R011" n="0853b02"/>别立玄门；凡、圣无碍，应别立也。染、净、依、正等，皆应 <lb ed="X" n="0009a23"/><lb ed="R011" n="0853b03"/>别立。此若不尔，彼廣、狭门应即入收，不应别立。答： <lb ed="X" n="0009a24"/><lb ed="R011" n="0853b04"/>许别立，但示方<anchor xml:id="nkr_note_orig_0009001" n="0009001"/>偶。且作是说，皆皆无量。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0009b" n="0009b"/> <lb ed="X" n="0009b01"/><lb ed="R011" n="0853b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0009b0101">疏：炳然齐现等者。上句法，下句喩。问：隔甁见物，岂不 <lb ed="X" n="0009b02"/><lb ed="R011" n="0853b06"/>违肉眼九缘生義，阙空缘耶？甁具质碍故。答：良由甁 <lb ed="X" n="0009b03"/><lb ed="R011" n="0853b07"/>净，得见彼物。若尔，如对明镜，何不见障外之色耶？答： <lb ed="X" n="0009b04"/><lb ed="R011" n="0853b08"/>镜但表净，裡不净故；琉璃，表、裡皆莹净故；如水澄淸， <lb ed="X" n="0009b05"/><lb ed="R011" n="0853b09"/>见鱼、鼈故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009b06"/><lb ed="R011" n="0853b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0009b0601">钞一、能含多，皆曰相容者下，钞又云：法法皆尔，故 <lb ed="X" n="0009b07"/><lb ed="R011" n="0853b11"/>云相容也。微细之義下，释有三：一、能含微细，一尘 <lb ed="X" n="0009b08"/><lb ed="R011" n="0853b12"/>一毛故；二、所含微细，不壞相故；三、难知微细，小能 <lb ed="X" n="0009b09"/><lb ed="R011" n="0853b13"/>含大，常情不测故。如对一释迦像，想彼像中含尽 <lb ed="X" n="0009b10"/><lb ed="R011" n="0853b14"/>十方三世遍法界、虚空界无尽三宝。礼彼一像，即 <lb ed="X" n="0009b11"/><lb ed="R011" n="0853b15"/>是遍礼无尽三宝也。供彼一像，念彼一像等，準前 <lb ed="X" n="0009b12"/><lb ed="R011" n="0853b16"/>应知。如焚一炉香，想彼香中含一切香花、灯幢、伞 <lb ed="X" n="0009b13"/><lb ed="R011" n="0853b17"/>盖、饮食、汤药、果木、音乐、螺钹、宫殿、池沼等一切诸 <lb ed="X" n="0009b14"/><lb ed="R011" n="0853b18"/>供养具，遍供如前一像中无尽三宝。随献馀供，含 <lb ed="X" n="0009b15"/><lb ed="R011" n="0854a01"/>物亦然。曰：修此行，有何罪而不灭？有何福而不生？ <lb ed="X" n="0009b16"/><lb ed="R011" n="0854a02"/>良以法虽本尔，心不相应，难获巨利。幸愿群英勉 <lb ed="X" n="0009b17"/><lb ed="R011" n="0854a03"/>强而行！自馀玄门，仿此而修，滞相而修，百千万劫 <lb ed="X" n="0009b18"/><lb ed="R011" n="0854a04"/>未及一眴之功。深思！深思！相入门中，当想自身遍 <lb ed="X" n="0009b19"/><lb ed="R011" n="0854a05"/>入十方诸<persName>佛</persName>会裡<persName>佛</persName>、菩萨、四众、八部身中：彼若说 <lb ed="X" n="0009b20"/><lb ed="R011" n="0854a06"/>法，我亦说法；彼若闻法，我亦闻法；彼若断障，我亦 <lb ed="X" n="0009b21"/><lb ed="R011" n="0854a07"/>断障；彼若证真，我亦证真；彼若发菩提心，我亦发 <lb ed="X" n="0009b22"/><lb ed="R011" n="0854a08"/>菩提心；彼若化生，我亦化生；彼若拔苦与乐，我亦 <lb ed="X" n="0009b23"/><lb ed="R011" n="0854a09"/>拔苦与乐；尽彼诸行善事，我亦行之。复想六道众 <lb ed="X" n="0009b24"/><lb ed="R011" n="0854a10"/>生皆在自身之内，自若礼诵，彼一切众生悉皆礼 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0009c" n="0009c"/> <lb ed="X" n="0009c01"/><lb ed="R011" n="0854a11"/>诵等。自馀妙行，準此应知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009c02"/><lb ed="R011" n="0854a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0009c0201">疏隐、显俱成等者。如观一释迦像，于中乃有无尽<persName>佛</persName>、 <lb ed="X" n="0009c03"/><lb ed="R011" n="0854a13"/>菩萨等身像也。但彼多像隐，一像显也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0009c04"/><lb ed="R011" n="0854a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0009c0401">钞：而明下有晦等者，上明异处，下辨同处，文理昭 <lb ed="X" n="0009c05"/><lb ed="R011" n="0854a15"/>然。</p><p xml:id="pX08p0009c0502" cb:place="inline">▲言如东方入正定为一半等者，此意一菩萨 <lb ed="X" n="0009c06"/><lb ed="R011" n="0854a16"/>全在东方入定，而不妨同时全在西方出定，是谓 <lb ed="X" n="0009c07"/><lb ed="R011" n="0854a17"/>难思。问：何故入定为明，出定为晦耶？答：在定观根 <lb ed="X" n="0009c08"/><lb ed="R011" n="0854a18"/>审法名明，出定涉有化生名晦。是故在定复得显 <lb ed="X" n="0009c09"/><lb ed="R011" n="0854b01"/>加，出定但感冥加。明晦之義，昭然可悉。或约但见 <lb ed="X" n="0009c10"/><lb ed="R011" n="0854b02"/>入定，不见出定故。</p> <lb ed="X" n="0009c11"/><lb ed="R011" n="0854b03"/><p xml:id="pX08p0009c1101">钞：影复现影，褈褈无尽者，此是其喩。法合云何？如 <lb ed="X" n="0009c12"/><lb ed="R011" n="0854b04"/>一尘称性以作能含，一切刹土俱为所含之刹，皆 <lb ed="X" n="0009c13"/><lb ed="R011" n="0854b05"/>揽尘成。尘复称性，复含其刹。是知能含尘，尘不尽； <lb ed="X" n="0009c14"/><lb ed="R011" n="0854b06"/>所含刹，刹无穷。是此门也。问：第一尘称性，含刹尽 <lb ed="X" n="0009c15"/><lb ed="R011" n="0854b07"/>耶？舍刹不尽耶？若含刹不尽，是则彼尘不称其性。 <lb ed="X" n="0009c16"/><lb ed="R011" n="0854b08"/>若云称性而含刹不尽，彼不含刹应在性外。若许 <lb ed="X" n="0009c17"/><lb ed="R011" n="0854b09"/>含尽，彼第一尘所含之刹但作第二重能含，更有 <lb ed="X" n="0009c18"/><lb ed="R011" n="0854b10"/>何刹为第二重所含耶？若递互合，与微细、相入二 <lb ed="X" n="0009c19"/><lb ed="R011" n="0854b11"/>门何异？若云第一尘称性，含刹皆尽，彼所含刹亦 <lb ed="X" n="0009c20"/><lb ed="R011" n="0854b12"/>乃称性作能含时，复更出生所含之刹者，问：所出 <lb ed="X" n="0009c21"/><lb ed="R011" n="0854b13"/>生刹为本？为新？若本具者，应第一重尘却有含刹 <lb ed="X" n="0009c22"/><lb ed="R011" n="0854b14"/>不尽之失；若新生者，德相门中应无帝网。此義极 <lb ed="X" n="0009c23"/><lb ed="R011" n="0854b15"/>难，深宜用心。今谓通云：如莹一圆镜在东，莹一方 <lb ed="X" n="0009c24"/><lb ed="R011" n="0854b16"/>镜在西。两镜互入，同相入门；一性而入，似微细门。 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0010a" n="0010a"/> <lb ed="X" n="0010a01"/><lb ed="R011" n="0854b17"/>今帝网门则不如是，如东圆镜现西方镜影全尽， <lb ed="X" n="0010a02"/><lb ed="R011" n="0854b18"/>无不尽之失；其方镜常入而不入，还在本位，其西 <lb ed="X" n="0010a03"/><lb ed="R011" n="0855a01"/>方镜内却现东圆镜影，幷圆镜内方镜之影全尽， <lb ed="X" n="0010a04"/><lb ed="R011" n="0855a02"/>亦无不尽之失，其西方镜幷所现影<anchor xml:id="nkr_note_add_0010a0401" n="0010a0401"/><anchor xml:id="beg0010a0401" n="0010a0401"/>已<anchor xml:id="end0010a0401"/>有三重；其 <lb ed="X" n="0010a05"/><lb ed="R011" n="0855a03"/>东圆镜常入而不入，现在本位，复作能现，现西方 <lb ed="X" n="0010a06"/><lb ed="R011" n="0855a04"/>镜幷彼二影亦无不尽，其东圆镜幷彼三影<anchor xml:id="nkr_note_add_0010a0601" n="0010a0601"/><anchor xml:id="beg0010a0601" n="0010a0601"/>已<anchor xml:id="end0010a0601"/>有 <lb ed="X" n="0010a07"/><lb ed="R011" n="0855a05"/>四重；其西方镜常入而不入，还在本位，复作能现， <lb ed="X" n="0010a08"/><lb ed="R011" n="0855a06"/>现东圆镜幷彼三影无不尽失，其西方镜幷彼四 <lb ed="X" n="0010a09"/><lb ed="R011" n="0855a07"/>影<anchor xml:id="nkr_note_add_0010a0901" n="0010a0901"/><anchor xml:id="beg0010a0901" n="0010a0901"/>已<anchor xml:id="end0010a0901"/>有五重。後後作法，準此应知。由褈褈无不尽 <lb ed="X" n="0010a10"/><lb ed="R011" n="0855a08"/>之失及相滥之过，故钞云：亦如两镜互照，褈褈涉 <lb ed="X" n="0010a11"/><lb ed="R011" n="0855a09"/>入，传耀相写，递出无穷。即其義也。故下大钞<note place="inline">十七上半 <lb ed="X" n="0010a12"/><lb ed="R011" n="0855a10"/>二十纸</note>云：又褈褈现故者，双释普入及方网。言尘能 <lb ed="X" n="0010a13"/><lb ed="R011" n="0855a11"/>受刹，刹以尘成，亦能受刹，褈褈皆入，名为普入。既 <lb ed="X" n="0010a14"/><lb ed="R011" n="0855a12"/>绞络入，九方入东，东入西时带馀九入，西入南时 <lb ed="X" n="0010a15"/><lb ed="R011" n="0855a13"/>带东诸方而入于南，故成褈褈，即初地中如帝网 <lb ed="X" n="0010a16"/><lb ed="R011" n="0855a14"/>差别故，为真实義故。</p> <lb ed="X" n="0010a17"/><lb ed="R011" n="0855a15"/><p xml:id="pX08p0010a1701">钞：以三世相因，互相摄故者，缘起相由，故时无别 <lb ed="X" n="0010a18"/><lb ed="R011" n="0855a16"/>体，依法假立。如依昨日日轮立过去世，依今日日 <lb ed="X" n="0010a19"/><lb ed="R011" n="0855a17"/>轮立现在世，依来日日轮立未来世。昨日日轮離 <lb ed="X" n="0010a20"/><lb ed="R011" n="0855a18"/>今日、来日二轮之外，别无日轮，全揽今日、来日二 <lb ed="X" n="0010a21"/><lb ed="R011" n="0855b01"/>轮，作昨日日轮上立过去世。彼日轮体既揽今日、 <lb ed="X" n="0010a22"/><lb ed="R011" n="0855b02"/>来日二轮，所成果不异因，即是今日日轮应立现 <lb ed="X" n="0010a23"/><lb ed="R011" n="0855b03"/>在世，复即来日日轮更立未来世。馀二因、二果，准 <lb ed="X" n="0010a24"/><lb ed="R011" n="0855b04"/>此应知，方成九世。如揽尘成刹，归本是尘；如揽念 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0010b" n="0010b"/> <lb ed="X" n="0010b01"/><lb ed="R011" n="0855b05"/>成世，归本名念。一念本时摄九世末时，本、末双擧， <lb ed="X" n="0010b02"/><lb ed="R011" n="0855b06"/>故云十世。问：一念即无量劫，应是相即门也？答：虽 <lb ed="X" n="0010b03"/><lb ed="R011" n="0855b07"/>有即義，意取十世，如前廣、狭门故。</p><p xml:id="pX08p0010b0314" cb:place="inline">▲言故莊生一 <lb ed="X" n="0010b04"/><lb ed="R011" n="0855b08"/>梦身为蝴蝶者，莊子第二齐物篇云：昔者莊周梦 <lb ed="X" n="0010b05"/><lb ed="R011" n="0855b09"/>为蝴蝶，栩栩然自喩适志，不知周也。方其梦为蝴 <lb ed="X" n="0010b06"/><lb ed="R011" n="0855b10"/>蝶而不知周，则与死不殊异也。而所在无不适志， <lb ed="X" n="0010b07"/><lb ed="R011" n="0855b11"/>则当生而系生，有必能当死而恋死矣。由此观之， <lb ed="X" n="0010b08"/><lb ed="R011" n="0855b12"/>知失在生而哀死者，误也。俄然觉，则蘧蘧然周也。 <lb ed="X" n="0010b09"/><lb ed="R011" n="0855b13"/>不知周之梦为蝴蝶欤？蝴蝶之梦为周欤？周与蝴 <lb ed="X" n="0010b10"/><lb ed="R011" n="0855b14"/>蝶则必有分矣。此谓物化。意云：昨日之梦，于今化 <lb ed="X" n="0010b11"/><lb ed="R011" n="0855b15"/>矣。生死之变，岂异于此？又自周而言，蝴蝶称觉，未 <lb ed="X" n="0010b12"/><lb ed="R011" n="0855b16"/>必非梦。此亦可以喩万法如梦矣。</p> <lb ed="X" n="0010b13"/><lb ed="R011" n="0855b17"/><p xml:id="pX08p0010b1301">钞：以随一事，即是无尽法界者，问：与相即门何别？ <lb ed="X" n="0010b14"/><lb ed="R011" n="0855b18"/>答：但是相即门四句中，一即多之一句義也。同微 <lb ed="X" n="0010b15"/><lb ed="R011" n="0856a01"/>细门，是相入门中，一摄多之一義也。或不同相即， <lb ed="X" n="0010b16"/><lb ed="R011" n="0856a02"/>彼行布门，一与多异；圆融门中，废一同多。今记事 <lb ed="X" n="0010b17"/><lb ed="R011" n="0856a03"/>门，行布门中，体是一法；圆融门中，便是多法。非是 <lb ed="X" n="0010b18"/><lb ed="R011" n="0856a04"/>废一同多，故不同也。如托一人，便显六亲；非废一 <lb ed="X" n="0010b19"/><lb ed="R011" n="0856a05"/>人，方即六亲。况生其解，尤异相即。</p> <lb ed="X" n="0010b20"/><lb ed="R011" n="0856a06"/><p xml:id="pX08p0010b2001">钞：然有二意，故贤首改为廣、狭等者，今代至相反 <lb ed="X" n="0010b21"/><lb ed="R011" n="0856a07"/>难贤首云：若真理为廣，事、相为狭，则是事、理无碍。 <lb ed="X" n="0010b22"/><lb ed="R011" n="0856a08"/>知无间尘、毛名狭，无外身、刹为廣。此二门异，亦不 <lb ed="X" n="0010b23"/><lb ed="R011" n="0856a09"/>成事事无碍。若无外身、刹与无间尘、毛无碍，即事 <lb ed="X" n="0010b24"/><lb ed="R011" n="0856a10"/>事无碍義成。而复狭中存廣，即相入门；狭中不存 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0010c" n="0010c"/> <lb ed="X" n="0010c01"/><lb ed="R011" n="0856a11"/>廣，即相即门。贤首若云虽有即、入，意取廣、狭者，至 <lb ed="X" n="0010c02"/><lb ed="R011" n="0856a12"/>相亦云：虽有即、入，意取纯、杂。彼此异因，不可得故。 <lb ed="X" n="0010c03"/><lb ed="R011" n="0856a13"/>有云：二师理齐，淸凉双取。但以贤首廣、狭通一切 <lb ed="X" n="0010c04"/><lb ed="R011" n="0856a14"/>法，至相、纯、杂但论其行。故钞云：今以至相但约行 <lb ed="X" n="0010c05"/><lb ed="R011" n="0856a15"/>为小异，或廣、狭中有无碍言，故异至相。若尔，纯、杂 <lb ed="X" n="0010c06"/><lb ed="R011" n="0856a16"/>中有具德语，何殊贤首？今云通云至相所立纯、杂 <lb ed="X" n="0010c07"/><lb ed="R011" n="0856a17"/>各异，致招多难。贤首所立廣、狭是一，都无前妨。如 <lb ed="X" n="0010c08"/><lb ed="R011" n="0856a18"/>将一尘称性，故廣；不壞相，故狭。岂有相滥？若尔，同 <lb ed="X" n="0010c09"/><lb ed="R011" n="0856b01"/>体廣、狭可然，异体云何？答：初既不滥，後有何疑？何 <lb ed="X" n="0010c10"/><lb ed="R011" n="0856b02"/>以得知下，释十玄次第，云：廣、狭蹑前，事、理无碍，为 <lb ed="X" n="0010c11"/><lb ed="R011" n="0856b03"/>後八门之所以也。又下淸凉会取纯、杂，云：契理为 <lb ed="X" n="0010c12"/><lb ed="R011" n="0856b04"/>纯，不壞相杂，是故得知。如无异意，贤首所难，还成 <lb ed="X" n="0010c13"/><lb ed="R011" n="0856b05"/>自害。幸希详当！</p> <lb ed="X" n="0010c14"/><lb ed="R011" n="0856b06"/><p xml:id="pX08p0010c1401">钞：不信、不解、不顺、不入者，如次配教、理、行、果四法 <lb ed="X" n="0010c15"/><lb ed="R011" n="0856b07"/>也。</p><p xml:id="pX08p0010c1502" cb:place="inline">▲言以不能生<persName>如来</persName>家者，进不至十地见性等 <lb ed="X" n="0010c16"/><lb ed="R011" n="0856b08"/>家，退不生三贤解悟家。是知依权教修者，尙不至 <lb ed="X" n="0010c17"/><lb ed="R011" n="0856b09"/>三贤，岂臻十地？若尔，何故下文云别教十地证竟， <lb ed="X" n="0010c18"/><lb ed="R011" n="0856b10"/>但是圆家住尔？答：彼宗自谈云：证十地竟，圆宗断 <lb ed="X" n="0010c19"/><lb ed="R011" n="0856b11"/>彼，義当住尔。如寡闻比丘，自谓无学，小教断彼，实 <lb ed="X" n="0010c20"/><lb ed="R011" n="0856b12"/>是凡夫。又如愚法二乘，谓证涅槃，始教断彼，但是 <lb ed="X" n="0010c21"/><lb ed="R011" n="0856b13"/>择灭，迴心<anchor xml:id="nkr_note_add_0010c2101" n="0010c2101"/><anchor xml:id="beg0010c2101" n="0010c2101"/>已<anchor xml:id="end0010c2101"/>後，更经多劫，方至十信等也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0010c22"/><lb ed="R011" n="0856b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0010c2201">疏在视听于嘉会者。问：文殊巡行经云：五百声闻，闻 <lb ed="X" n="0010c23"/><lb ed="R011" n="0856b15"/>而不信。法花不轻，亦令其闻。何得此中不令其闻耶？ <lb ed="X" n="0010c24"/><lb ed="R011" n="0856b16"/>答：为显不共故。故智论明般若有共、不共，指此不思 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0011a" n="0011a"/> <lb ed="X" n="0011a01"/><lb ed="R011" n="0856b17"/>议经不共二乘说故。又大圣化仪，其类不等，或闻而 <lb ed="X" n="0011a02"/><lb ed="R011" n="0856b18"/>不信，以为远种，如上所引；或以威力，令其出会，如法 <lb ed="X" n="0011a03"/><lb ed="R011" n="0857a01"/>花中五千拂席；或令在会，使其不闻，即如今经。法花 <lb ed="X" n="0011a04"/><lb ed="R011" n="0857a02"/>渐教之终，将收败种，故加令其去，笃励在会，使其信 <lb ed="X" n="0011a05"/><lb ed="R011" n="0857a03"/>受。此经顿教之始，为显深勝，留使不闻，令诸後学修 <lb ed="X" n="0011a06"/><lb ed="R011" n="0857a04"/>见闻种。然嘉会之言，即周易？乾卦？文言矣。彼释乾，元、 <lb ed="X" n="0011a07"/><lb ed="R011" n="0857a05"/>亨、利、贞四德云：元者，善之长也；亨者，嘉之会也；利者， <lb ed="X" n="0011a08"/><lb ed="R011" n="0857a06"/>義之和也；贞者，事之干也。君子体仁，足以长人；嘉会， <lb ed="X" n="0011a09"/><lb ed="R011" n="0857a07"/>足以合礼；利物，足以和義；贞固，足以干事。君子行此 <lb ed="X" n="0011a10"/><lb ed="R011" n="0857a08"/>四德，故曰：乾，元、亨、利、贞。今但借其嘉会之言尔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011a11"/><lb ed="R011" n="0857a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0011a1101">钞：悉觉真谛等者下，疏曰：然此声闻皆是菩萨，欲 <lb ed="X" n="0011a12"/><lb ed="R011" n="0857a10"/>显深法托为声闻故。所歎德言含本、迹言：悉觉真 <lb ed="X" n="0011a13"/><lb ed="R011" n="0857a11"/>谛，<note place="inline">迹云现观了四谛，本云觉第一義谛。</note>皆证实际，<note place="inline">迹云入正性離生，本云能入无际际 <lb ed="X" n="0011a14"/><lb ed="R011" n="0857a12"/>故。</note>深入法性，<note place="inline">迹云所学<anchor xml:id="nkr_note_add_0011a1401" n="0011a1401"/><anchor xml:id="beg0011a1401" n="0011a1401"/>已<anchor xml:id="end0011a1401"/>穷，本云穷二空源。</note>永出有海，<note place="inline">迹云生分<anchor xml:id="nkr_note_add_0011a1402" n="0011a1402"/><anchor xml:id="beg0011a1402" n="0011a1402"/>已<anchor xml:id="end0011a1402"/>尽，本云 <lb ed="X" n="0011a15"/><lb ed="R011" n="0857a13"/>能入不染。</note>依<persName>佛</persName>功德，<note place="inline">迹云逮得<anchor xml:id="nkr_note_add_0011a1501" n="0011a1501"/><anchor xml:id="beg0011a1501" n="0011a1501"/>己<anchor xml:id="end0011a1501"/>利，本云依十力等。</note>離结、使、缚，<note place="inline">迹云现行<anchor xml:id="nkr_note_add_0011a1502" n="0011a1502"/><anchor xml:id="beg0011a1502" n="0011a1502"/>已<anchor xml:id="end0011a1502"/>離， <lb ed="X" n="0011a16"/><lb ed="R011" n="0857a14"/>本云不断不折。</note>住无碍处，<note place="inline">迹云种子亡故，本云二无碍故。</note>其寂静犹如虚 <lb ed="X" n="0011a17"/><lb ed="R011" n="0857a15"/>空，<note place="inline">迹云心善解脱，本云处乱恒寂。</note>于诸<persName>佛</persName>处永断疑惑，<note place="inline">迹云慧善解脱，本云 <lb ed="X" n="0011a18"/><lb ed="R011" n="0857a16"/>未证无碍。</note>于<persName>佛</persName>智海深信趣入，<note place="inline">迹云皆可迴心，本云种智信入。</note></p><p xml:id="pX08p0011a1825" cb:place="inline">▲言皆 <lb ed="X" n="0011a19"/><lb ed="R011" n="0857a17"/>悉不见神者，神力<note place="inline">十力等</note>、严好<note place="inline">常光莊严等</note>、境界<note place="inline">悲智所缘等</note>、 <lb ed="X" n="0011a20"/><lb ed="R011" n="0857a18"/>遊戏<note place="inline">不壞本相等</note>、神变<note place="inline">褈阁同空等</note>、尊勝<note place="inline">一切不能制</note>、妙行<note place="inline">悲智云切 <lb ed="X" n="0011a21"/><lb ed="R011" n="0857b01"/>用等</note>、威德<note place="inline">谓命等十种自在</note>、住持<note place="inline">谓勝住持令有所作</note>、净刹<note place="inline">谓于娑婆见华藏等</note>、 <lb ed="X" n="0011a22"/><lb ed="R011" n="0857b02"/>入<note place="inline">身遍刹尘智入诸法</note>、至<note place="inline">即新来众</note>、诣<note place="inline">即此往彼</note>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011a23"/><lb ed="R011" n="0857b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0011a2301">疏见、闻为种，八难超十地之阶者，此意但说八难见、 <lb ed="X" n="0011a24"/><lb ed="R011" n="0857b04"/>闻花严熏金刚种，非谓八难现身圣证。是故地狱转 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0011b" n="0011b"/> <lb ed="X" n="0011b01"/><lb ed="R011" n="0857b05"/>报生天，方登十地。故钞云皆容见、闻为种之義，未见 <lb ed="X" n="0011b02"/><lb ed="R011" n="0857b06"/>明文说八难身得入见道。若许入见，何得名难？复违 <lb ed="X" n="0011b03"/><lb ed="R011" n="0857b07"/>论说：极欣非上二，极威非三涂，唯欲界人、天、<persName>佛</persName>出世 <lb ed="X" n="0011b04"/><lb ed="R011" n="0857b08"/>现观。若云但障权教见道，名为难者，劣道尙障，何况 <lb ed="X" n="0011b05"/><lb ed="R011" n="0857b09"/>勝道！别教十地证竟，但是圆家住尔。八难未至，别教 <lb ed="X" n="0011b06"/><lb ed="R011" n="0857b10"/>三贤岂许得证圆教初地？又准天台止观，乘急戒缓， <lb ed="X" n="0011b07"/><lb ed="R011" n="0857b11"/>许三涂身而得圣道。更宜思审。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0011b08"/><lb ed="R011" n="0857b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0011b0801">钞：其有生疑、不信者，永不得闻如是義者，问：地狱 <lb ed="X" n="0011b09"/><lb ed="R011" n="0857b13"/>天子！由昔闻经，熏成坚种；不信、毁谤，堕阿鼻狱。彼 <lb ed="X" n="0011b10"/><lb ed="R011" n="0857b14"/>虽不信，亦得闻经，熏成坚种。何故今文云其有生 <lb ed="X" n="0011b11"/><lb ed="R011" n="0857b15"/>疑、不信者，永不得闻如是義？答：一云：不信、毁谤，堕 <lb ed="X" n="0011b12"/><lb ed="R011" n="0857b16"/>阿鼻狱，长劫不闻，故经云永，非谓毕竟不闻。二云： <lb ed="X" n="0011b13"/><lb ed="R011" n="0857b17"/>但遮其不闻，言永不闻。三云：不信虽闻，犹如不闻。 <lb ed="X" n="0011b14"/><lb ed="R011" n="0857b18"/>问：地狱天子！昔闻经时，不信、诽谤，不善心中云何 <lb ed="X" n="0011b15"/><lb ed="R011" n="0858a01"/>得熏成<persName>佛</persName>坚种？若种坚种是成<persName>佛</persName>因，如何反堕阿 <lb ed="X" n="0011b16"/><lb ed="R011" n="0858a02"/>鼻地狱？又不善心得熏坚种，应善心中却熏恶种。 <lb ed="X" n="0011b17"/><lb ed="R011" n="0858a03"/>若许尔者，三乘圣人还堕恶趣。是则因、果杂乱，深 <lb ed="X" n="0011b18"/><lb ed="R011" n="0858a04"/>违教理。有云：其不善心但熏恶趣，招地狱报。其花 <lb ed="X" n="0011b19"/><lb ed="R011" n="0858a05"/>严经熏成坚种，作成<persName>佛</persName>因。良以在缠本觉为本，性 <lb ed="X" n="0011b20"/><lb ed="R011" n="0858a06"/>住种姓。经声入耳，熏彼本觉，用增勝故，名习所成 <lb ed="X" n="0011b21"/><lb ed="R011" n="0858a07"/>种姓。本新相合，共为坚种。故法花云：<persName>佛</persName>种从缘起 <lb ed="X" n="0011b22"/><lb ed="R011" n="0858a08"/>是故说一乘。若尔，他经声为缘，无自善心为因。既 <lb ed="X" n="0011b23"/><lb ed="R011" n="0858a09"/>缺因力，如何熏种？答：本觉为因故。若尔，闻他杀、盗 <lb ed="X" n="0011b24"/><lb ed="R011" n="0858a10"/>等声，自生悲心，应熏恶种。亦有恶声为缘，本觉为 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0011c" n="0011c"/> <lb ed="X" n="0011c01"/><lb ed="R011" n="0858a11"/>因故。不可本觉唯与善种为因，颇有恶种不揽理 <lb ed="X" n="0011c02"/><lb ed="R011" n="0858a12"/>成？今谓通云：闻经之心具二种義：一者神解義，二 <lb ed="X" n="0011c03"/><lb ed="R011" n="0858a13"/>者暗钝義。由神解義解得花严语義，内心为因，经 <lb ed="X" n="0011c04"/><lb ed="R011" n="0858a14"/>声为缘，因缘和合熏成坚种。由暗钝義诽谤花严 <lb ed="X" n="0011c05"/><lb ed="R011" n="0858a15"/>语義，内心为因，经声为缘，因缘和合熏成地狱种。 <lb ed="X" n="0011c06"/><lb ed="R011" n="0858a16"/>一念心中齐熏二种，实不思议。如谤不轻云：我等 <lb ed="X" n="0011c07"/><lb ed="R011" n="0858a17"/>何用如是虚妄授记？由解彼言，记自成<persName>佛</persName>，熏金刚 <lb ed="X" n="0011c08"/><lb ed="R011" n="0858a18"/>种。由不信故，熏地狱种。故梵网云：但解法师悟尽 <lb ed="X" n="0011c09"/><lb ed="R011" n="0858b01"/>受得戒，彼受戒时亦熏坚种。倘若不解得熏坚种 <lb ed="X" n="0011c10"/><lb ed="R011" n="0858b02"/>者，无一众生无坚种故。准诸法显義体，无有一法 <lb ed="X" n="0011c11"/><lb ed="R011" n="0858b03"/>非花严故。岂有众生不见闻耶？若皆有种，何故钞 <lb ed="X" n="0011c12"/><lb ed="R011" n="0858b04"/>云由昔无因？外曰：文中但云见闻为种，何须要解？ <lb ed="X" n="0011c13"/><lb ed="R011" n="0858b05"/>今复通云：若不解时，不名见闻。如舍利弗等在逝 <lb ed="X" n="0011c14"/><lb ed="R011" n="0858b06"/>多园，所见<persName>世尊</persName>即是无尽身雲<persName>佛</persName>，所见祇园即华 <lb ed="X" n="0011c15"/><lb ed="R011" n="0858b07"/>藏界，所闻言教即是花严。但未了解，不名见闻。又 <lb ed="X" n="0011c16"/><lb ed="R011" n="0858b08"/>云：见毘卢<persName>佛</persName>身，眼得淸净。现今所见一切境界无 <lb ed="X" n="0011c17"/><lb ed="R011" n="0858b09"/>非毘卢十身，何故一切众生眼得未淸净耶？由此 <lb ed="X" n="0011c18"/><lb ed="R011" n="0858b10"/>得知，未能解得幷是<persName>佛</persName>身，不名为现。如人见金，解 <lb ed="X" n="0011c19"/><lb ed="R011" n="0858b11"/>作其铁。外人问曰：汝见金耶？彼人答曰：我不见金， <lb ed="X" n="0011c20"/><lb ed="R011" n="0858b12"/>但见其铁。应知不解不名见闻，应知见闻必作其 <lb ed="X" n="0011c21"/><lb ed="R011" n="0858b13"/>解。由解心故，顺本觉性；由顺本觉，熏成坚种。于理 <lb ed="X" n="0011c22"/><lb ed="R011" n="0858b14"/>甚妙，更希刊削。</p><p xml:id="pX08p0011c2207" cb:place="inline">▲钞：中有一光，名淸净功德者故 <lb ed="X" n="0011c23"/><lb ed="R011" n="0858b15"/>下，疏<note place="inline">第八下半，六十九</note>云：第二、擧因对显者，为显勝故。此 <lb ed="X" n="0011c24"/><lb ed="R011" n="0858b16"/>有数重：一、<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011001" n="0011001"/>似相德深廣，言不能备，故置之说好。二、 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0012a" n="0012a"/> <lb ed="X" n="0012a01"/><lb ed="R011" n="0858b17"/>好德复多，以三十二相既有八十随好、十莲花藏 <lb ed="X" n="0012a02"/><lb ed="R011" n="0858b18"/>之相，好弥多矣。且擧其一。三、一中置勝，但说劣者， <lb ed="X" n="0012a03"/><lb ed="R011" n="0859a01"/>故明足下。四、足下一好复有多光，但说一光，亦不 <lb ed="X" n="0012a04"/><lb ed="R011" n="0859a02"/>可说，故寄因显因光成益。三、重顿圆，况果一光。如 <lb ed="X" n="0012a05"/><lb ed="R011" n="0859a03"/>是辗转，况于诸相！况复总说<persName>如来</persName>诸德！果海绝言， <lb ed="X" n="0012a06"/><lb ed="R011" n="0859a04"/>亦斯義矣。</p><p xml:id="pX08p0012a0605" cb:place="inline">▲言了知如是悉是虚妄乃至淸净善 <lb ed="X" n="0012a07"/><lb ed="R011" n="0859a05"/>根者下，疏：<note place="inline">八下半七十二</note>释云：後了知下，能灭。谓了惑本 <lb ed="X" n="0012a08"/><lb ed="R011" n="0859a06"/>虚，居然不生。故晋经云：此诸烦恼，皆悉除灭。除灭， <lb ed="X" n="0012a09"/><lb ed="R011" n="0859a07"/>故淸净。惑亡智显，即自在光明善根成就。言香幢 <lb ed="X" n="0012a10"/><lb ed="R011" n="0859a08"/>雲者，即九地善根也。言若有众生见其盖者至一 <lb ed="X" n="0012a11"/><lb ed="R011" n="0859a09"/>恒河沙善根者，疏释云：准晋经云：种一恒河沙转 <lb ed="X" n="0012a12"/><lb ed="R011" n="0859a10"/>轮圣王所殖善根，所谓白净宝网轮王等。是则多 <lb ed="X" n="0012a13"/><lb ed="R011" n="0859a11"/>个轮王，非一轮王之多善也。梵本亦然。而言淸净 <lb ed="X" n="0012a14"/><lb ed="R011" n="0859a12"/>金网者，准璎珞上卷，金轮在十迴向初地<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a1401" n="0012a1401"/><anchor xml:id="beg0012a1401" n="0012a1401"/>已<anchor xml:id="end0012a1401"/>上，皆 <lb ed="X" n="0012a15"/><lb ed="R011" n="0859a13"/>是琉璃轮，而增宝数为别。是知旧译为宝网者，勝 <lb ed="X" n="0012a16"/><lb ed="R011" n="0859a14"/>金网也。故彼经云：欢喜地百宝璎珞、七宝相轮为 <lb ed="X" n="0012a17"/><lb ed="R011" n="0859a15"/>四天王、一万子以为眷属，百法身、百<persName>佛</persName>国土中化 <lb ed="X" n="0012a18"/><lb ed="R011" n="0859a16"/>十方天下。<anchor xml:id="nkr_note_add_0012a1801" n="0012a1801"/><anchor xml:id="beg0012a1801" n="0012a1801"/>已<anchor xml:id="end0012a1801"/>後略无化之分齐宝数。一一增至七 <lb ed="X" n="0012a19"/><lb ed="R011" n="0859a17"/>地十三宝相轮，八地但云大应宝相轮，九地云白 <lb ed="X" n="0012a20"/><lb ed="R011" n="0859a18"/>雲宝相轮，十地百万神通宝光璎珞、无畏珠宝相 <lb ed="X" n="0012a21"/><lb ed="R011" n="0859b01"/>轮。若顺晋经白净之言，则是九地，即前香幢雲自 <lb ed="X" n="0012a22"/><lb ed="R011" n="0859b02"/>在光明。若然，彼但是所等，则金网无失。若取十地 <lb ed="X" n="0012a23"/><lb ed="R011" n="0859b03"/>为淸净金网，正当十地以无畏珠为淸净義。又摄 <lb ed="X" n="0012a24"/><lb ed="R011" n="0859b04"/>化分齐与上第十地摄报、果同，则证十地明矣。故 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0012b" n="0012b"/> <lb ed="X" n="0012b01"/><lb ed="R011" n="0859b05"/>下此王放光，遇者亦登十地。言一恒沙者，谓从九 <lb ed="X" n="0012b02"/><lb ed="R011" n="0859b06"/>地<anchor xml:id="nkr_note_add_0012b0201" n="0012b0201"/><anchor xml:id="beg0012b0201" n="0012b0201"/>已<anchor xml:id="end0012b0201"/>还，乃至住十铜轮。以此十地所化分齐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012001" n="0012001"/>比前 <lb ed="X" n="0012b03"/><lb ed="R011" n="0859b07"/>诸位，此齐如恒沙矣。故晋经云宝网轮王等，等取 <lb ed="X" n="0012b04"/><lb ed="R011" n="0859b08"/>前也。</p> <lb ed="X" n="0012b05"/><lb ed="R011" n="0859b09"/><p xml:id="pX08p0012b0501">钞：上二皆明证速者，指疏中二，则超十地之阶与 <lb ed="X" n="0012b06"/><lb ed="R011" n="0859b10"/>圆旷劫之果；指钞中二，则善财童子及威光太子。</p> <lb ed="X" n="0012b07"/><lb ed="R011" n="0859b11"/><p xml:id="pX08p0012b0701">▲言又此经宗三生圆满者，非谓随生圆满，备经 <lb ed="X" n="0012b08"/><lb ed="R011" n="0859b12"/>三生方得圆满。或一生身经历三生，如是闻经<anchor xml:id="nkr_note_add_0012b0801" n="0012b0801"/><anchor xml:id="beg0012b0801" n="0012b0801"/>已<anchor xml:id="end0012b0801"/>， <lb ed="X" n="0012b09"/><lb ed="R011" n="0859b13"/>依解起行，随行证入。或多生身但在一生，如是闻 <lb ed="X" n="0012b10"/><lb ed="R011" n="0859b14"/>经<anchor xml:id="nkr_note_add_0012b1001" n="0012b1001"/><anchor xml:id="beg0012b1001" n="0012b1001"/>已<anchor xml:id="end0012b1001"/>，虽熏坚种，无真解行。圆因既阙，妙果曷成？纵 <lb ed="X" n="0012b11"/><lb ed="R011" n="0859b15"/>经多劫，只是一生。三生之義，各在何位？准贤首说， <lb ed="X" n="0012b12"/><lb ed="R011" n="0859b16"/>长流凡夫见闻成种，名见闻生。四十心位，十地圣 <lb ed="X" n="0012b13"/><lb ed="R011" n="0859b17"/>人真解真行，名解行生。妙觉<persName>如来</persName>因圆果满，名证 <lb ed="X" n="0012b14"/><lb ed="R011" n="0859b18"/>入生。准淸凉義，但取十地为证入生，馀同贤首。</p><p xml:id="pX08p0012b1419" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0012b15"/><lb ed="R011" n="0860a01"/>言即上二句者，见、闻为种，幷解行在躬。</p><p xml:id="pX08p0012b1516" cb:place="inline">▲言即下 <lb ed="X" n="0012b16"/><lb ed="R011" n="0860a02"/>二句者，超十地之阶与圆旷劫之果。</p> <lb ed="X" n="0012b17"/><lb ed="R011" n="0860a03"/><p xml:id="pX08p0012b1701">抄本：悲为身<note place="inline">定所依身，悲所熏故。即悲为身，定依体故</note>，大悲为门<note place="inline">益生唯悲， <lb ed="X" n="0012b18"/><lb ed="R011" n="0860a04"/>令物入故。入定用悲，为能入故</note>，大悲为首<note place="inline">凡所益物，悲先导故。智定之中，悲增勝故</note>，以 <lb ed="X" n="0012b19"/><lb ed="R011" n="0860a05"/>大悲法而为方便<note place="inline">入定益物，悲为方便。即智即定，悲无爱见</note>。又此四亦 <lb ed="X" n="0012b20"/><lb ed="R011" n="0860a06"/>是从<persName>佛</persName>向機之渐次矣。充遍虚空<note place="inline">一、廣周故，二、无缘故</note>。</p><p xml:id="pX08p0012b2022" cb:place="inline">▲言 <lb ed="X" n="0012b21"/><lb ed="R011" n="0860a07"/>入狮子嚬呻三昧。旧经云奋迅者，即嚬呻之義，俱 <lb ed="X" n="0012b22"/><lb ed="R011" n="0860a08"/>是展舒四体通畅之状。总相释者，即用之体，寂而 <lb ed="X" n="0012b23"/><lb ed="R011" n="0860a09"/>造极，则差别万殊，无非法界。即体之用，不为而普 <lb ed="X" n="0012b24"/><lb ed="R011" n="0860a10"/>周，故小大相参，缘起无尽，名曰嚬呻自在之義。又 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0012c" n="0012c"/> <lb ed="X" n="0012c01"/><lb ed="R011" n="0860a11"/>准涅槃，真狮子王自知身力、牙爪、锋铓，乃至晨朝 <lb ed="X" n="0012c02"/><lb ed="R011" n="0860a12"/>出穴，嚬呻欠<g ref="#CB06900">呿</g>，四向顾望，发声震动，为十一事。何 <lb ed="X" n="0012c03"/><lb ed="R011" n="0860a13"/>等为十一？一者、谓欲壞实非狮子，诈作狮子故；二、 <lb ed="X" n="0012c04"/><lb ed="R011" n="0860a14"/>为欲试自身力故；三、为欲令住处净故；四、为诸子 <lb ed="X" n="0012c05"/><lb ed="R011" n="0860a15"/>知处所故；五、为群辈无怖心故；六、为眠者得觉悟 <lb ed="X" n="0012c06"/><lb ed="R011" n="0860a16"/>故；七、为一切放逸诸兽不放逸故；八、为诸兽来附 <lb ed="X" n="0012c07"/><lb ed="R011" n="0860a17"/>近故；九、为调大香象故；十、为教告诸子息故；十一、 <lb ed="X" n="0012c08"/><lb ed="R011" n="0860a18"/>为欲莊严自眷属故。一切禽兽闻狮子吼，水陆之 <lb ed="X" n="0012c09"/><lb ed="R011" n="0860b01"/>属潜没深渊，陆行之类藏伏孔穴，飞者堕落，大香 <lb ed="X" n="0012c10"/><lb ed="R011" n="0860b02"/>象王怖走失粪。淸凉以法義合彼狮子，谓以同体 <lb ed="X" n="0012c11"/><lb ed="R011" n="0860b03"/>大悲为身，以增上大悲为首，以即智大悲为眼，纯 <lb ed="X" n="0012c12"/><lb ed="R011" n="0860b04"/>以智慧为牙爪，大悲方便为振尾，悲为方便居然 <lb ed="X" n="0012c13"/><lb ed="R011" n="0860b05"/>末故，方动振动義故，总取四悲为足依此立故，以 <lb ed="X" n="0012c14"/><lb ed="R011" n="0860b06"/>法界三昧窟所入证故，以无缘大悲为窟门入出 <lb ed="X" n="0012c15"/><lb ed="R011" n="0860b07"/>由此故，以体用无碍为嚬呻舒展自在故，以演法 <lb ed="X" n="0012c16"/><lb ed="R011" n="0860b08"/>界法门为哮吼决定宣说一切众生本与<persName>如来</persName>同 <lb ed="X" n="0012c17"/><lb ed="R011" n="0860b09"/>法界故。如此狮子随一一毛皆称法界。次言为十 <lb ed="X" n="0012c18"/><lb ed="R011" n="0860b10"/>一事而嚬呻者，一摧破魔军诈狮子故，二示众神 <lb ed="X" n="0012c19"/><lb ed="R011" n="0860b11"/>力十力等力为身力故，三净法界土<persName>佛</persName>住处故，四 <lb ed="X" n="0012c20"/><lb ed="R011" n="0860b12"/>为邪见凡夫知归处故，五安抚生死怖群黨故，六 <lb ed="X" n="0012c21"/><lb ed="R011" n="0860b13"/>觉悟无明眠众生故，七为恶法兽捨放逸故，八令 <lb ed="X" n="0012c22"/><lb ed="R011" n="0860b14"/>诸菩萨及邪见诸兽来依附故，九为诸外道及二 <lb ed="X" n="0012c23"/><lb ed="R011" n="0860b15"/>乘香象令如盲聋捨放逸故，十教诸菩萨子息令 <lb ed="X" n="0012c24"/><lb ed="R011" n="0860b16"/>顿证故，十一莊严正见四部眷属俱增威势不怖 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0013a" n="0013a"/> <lb ed="X" n="0013a01"/><lb ed="R011" n="0860b17"/>一切邪黨，一切邪黨皆怖畏故。又野豻随逐狮子 <lb ed="X" n="0013a02"/><lb ed="R011" n="0860b18"/>百年不能作狮子吼，二乘安处法会如盲如聋故。</p> <lb ed="X" n="0013a03"/><lb ed="R011" n="0861a01"/><p xml:id="pX08p0013a0301">▲言廣说以十能入等者，经云：彼诸菩萨以种种 <lb ed="X" n="0013a04"/><lb ed="R011" n="0861a02"/>解、种种道、种种门、种种入、种种理趣、种种随顺、种 <lb ed="X" n="0013a05"/><lb ed="R011" n="0861a03"/>种智慧、种种助道、种种方便、种种三昧，入如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013001" n="0013001"/>来等 <lb ed="X" n="0013a06"/><lb ed="R011" n="0861a04"/>十不可说<persName>佛</persName>刹微尘数<persName>佛</persName>神<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013002" n="0013002"/>返海方便门。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013a07"/><lb ed="R011" n="0861a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0013a0701">疏象王迴旋，六千道成。于言下者，文殊迴，观法器故； <lb ed="X" n="0013a08"/><lb ed="R011" n="0861a06"/>如象王迴，身、首俱转，无轻擧故。即六千比丘会，表六 <lb ed="X" n="0013a09"/><lb ed="R011" n="0861a07"/>根淸凉，可入法界故。问：此言成道，为当何位？答：唯居 <lb ed="X" n="0013a10"/><lb ed="R011" n="0861a08"/>十信。何以知耶？故下大疏成彼化事中通有三会：一、 <lb ed="X" n="0013a11"/><lb ed="R011" n="0861a09"/>比丘会，显迴小入大故；二、诸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0013003" n="0013003"/>来人会，通收诸权，入一 <lb ed="X" n="0013a12"/><lb ed="R011" n="0861a10"/>实故；三、善财会，显纯一乘根，一生成<anchor xml:id="nkr_note_add_0013a1201" n="0013a1201"/><anchor xml:id="beg0013a1201" n="0013a1201"/>办<anchor xml:id="end0013a1201"/>故。又前二会 <lb ed="X" n="0013a13"/><lb ed="R011" n="0861a11"/>表居信未久，尙不定；善财信终，可入证故。斯之谓矣。 <lb ed="X" n="0013a14"/><lb ed="R011" n="0861a12"/>又纲要云：尔时尊者舍利弗下，成彼化事，通有三会： <lb ed="X" n="0013a15"/><lb ed="R011" n="0861a13"/>第一、六千比丘会，显迴小入大故；第二、从第六十二 <lb ed="X" n="0013a16"/><lb ed="R011" n="0861a14"/>经初至复有无数众生于三乘中各得调伏，即诸乘 <lb ed="X" n="0013a17"/><lb ed="R011" n="0861a15"/>人会，表总收故；第三、从尔时福城人闻<name role="" type="person">文殊师利</name>童 <lb ed="X" n="0013a18"/><lb ed="R011" n="0861a16"/>子下，摄善财会。上三皆是十信，以信未入位，故有三 <lb ed="X" n="0013a19"/><lb ed="R011" n="0861a17"/>类。此下善财纯一乘根，入位之後唯是一人，故尽经 <lb ed="X" n="0013a20"/><lb ed="R011" n="0861a18"/>终唯明善财。文甚分明，幸勿馀惑！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013a21"/><lb ed="R011" n="0861b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0013a2101">钞：观文殊十德者下，疏云：一、身相勝，二、常光勝，三、 <lb ed="X" n="0013a22"/><lb ed="R011" n="0861b02"/>放光勝，四、众会勝，五、行路勝，<note place="inline">表常依八正故</note>，六、住处勝，<note place="inline">擧足、 <lb ed="X" n="0013a23"/><lb ed="R011" n="0861b03"/>下足无非道场，随心转故</note>，七、莊严勝，<note place="inline">常观空、有二边，心地之下具<persName>如来</persName>藏恒沙性德，无二 <lb ed="X" n="0013a24"/><lb ed="R011" n="0861b04"/>心亡，照任运寂，知而显现故</note>，八、树林勝，<note place="inline">树立万行，严法体故</note>，九、自在勝，<note place="inline">于我、 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0013b" n="0013b"/> <lb ed="X" n="0013b01"/><lb ed="R011" n="0861b05"/>无我得不二解，自在主中为最勝故</note>，十、上摄勝。<note place="inline">此有二意：一、约事，心常上摄诸<persName>佛</persName>法故；二、 <lb ed="X" n="0013b02"/><lb ed="R011" n="0861b06"/>约表，诸<persName>佛</persName>显扬，皆依般若，究竟至于一切智故。</note></p><p xml:id="pX08p0013b0219" cb:place="inline">▲言令发十种无疲厌心 <lb ed="X" n="0013b03"/><lb ed="R011" n="0861b07"/>者，所谓：积集一切善根，心无疲厌<note place="inline">一</note>。见一切<persName>佛</persName>承 <lb ed="X" n="0013b04"/><lb ed="R011" n="0861b08"/>事供养<note place="inline">二</note>。求一切<persName>佛</persName>法<note place="inline">三</note>。行一切波罗蜜<note place="inline">四</note>。成 <lb ed="X" n="0013b05"/><lb ed="R011" n="0861b09"/>就一切菩萨三昧<note place="inline">五</note>。次第入一切三世<note place="inline">六</note>。普严净 <lb ed="X" n="0013b06"/><lb ed="R011" n="0861b10"/>十方<persName>佛</persName>刹<note place="inline">七</note>。教化调伏一切众生<note place="inline">八</note>。于一切刹、一 <lb ed="X" n="0013b07"/><lb ed="R011" n="0861b11"/>切劫中成就菩萨行<note place="inline">九</note>。为成就一切众生，修行一 <lb ed="X" n="0013b08"/><lb ed="R011" n="0861b12"/>切<persName>佛</persName>刹微尘数波罗蜜，成就<persName>如来</persName>一力。如是次 <lb ed="X" n="0013b09"/><lb ed="R011" n="0861b13"/>第，为成就一切众生，成就<persName>如来</persName>一切力<note place="inline">十後九皆有无疲 <lb ed="X" n="0013b10"/><lb ed="R011" n="0861b14"/>厌心四字</note>。法门无尽，众生无边。取相而修，多生疲厌，厌 <lb ed="X" n="0013b11"/><lb ed="R011" n="0861b15"/>则退堕二乘。若无爱、见而修，则无疲厌。虽无疲，则 <lb ed="X" n="0013b12"/><lb ed="R011" n="0861b16"/><persName>佛</persName>果非远，况我身耶？</p><p xml:id="pX08p0013b1209" cb:place="inline">▲言则得三昧，名无碍眼等 <lb ed="X" n="0013b13"/><lb ed="R011" n="0861b17"/>者，下疏释云：略有三義：一、能见離障故，二、所见无 <lb ed="X" n="0013b14"/><lb ed="R011" n="0861b18"/>拥故，三、一具多用故。虽具此能，而无见相，故名三 <lb ed="X" n="0013b15"/><lb ed="R011" n="0862a01"/>昧。</p><p xml:id="pX08p0013b1502" cb:place="inline">▲言得此三昧至而为莊严正明眼用也。</p><p xml:id="pX08p0013b1518" cb:place="inline">▲言 <lb ed="X" n="0013b16"/><lb ed="R011" n="0862a02"/>及亦闻彼至悉皆解了者，天耳用也。亦能观察至 <lb ed="X" n="0013b17"/><lb ed="R011" n="0862a03"/>诸根心欲者，他心用也。</p><p xml:id="pX08p0013b1710" cb:place="inline">▲言亦能忆念至十种辩 <lb ed="X" n="0013b18"/><lb ed="R011" n="0862a04"/>才者，宿住用也。</p><p xml:id="pX08p0013b1807" cb:place="inline">▲言又即成就至一切<persName>佛</persName>法者，通 <lb ed="X" n="0013b19"/><lb ed="R011" n="0862a05"/>显多门。上一定之用既尔，多门无尽例然。此显圆 <lb ed="X" n="0013b20"/><lb ed="R011" n="0862a06"/>教摄根，创立大心，乃得十地之後十通之用，以始 <lb ed="X" n="0013b21"/><lb ed="R011" n="0862a07"/>摄终故。如初发心功德品等辨。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013b22"/><lb ed="R011" n="0862a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0013b2201">疏启明东庙者，即启菩提智明也。此菩提心为当何 <lb ed="X" n="0013b23"/><lb ed="R011" n="0862a09"/>位？善财童子为圣？为凡？古有多释：一云地上菩萨，一 <lb ed="X" n="0013b24"/><lb ed="R011" n="0862a10"/>云地前贤人，一云通二，地前、地上二位中收。此上诸 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0013c" n="0013c"/> <lb ed="X" n="0013c01"/><lb ed="R011" n="0862a11"/>释，皆非正義。故贤首云：应是善趣信行中人。依圆教 <lb ed="X" n="0013c02"/><lb ed="R011" n="0862a12"/>宗，有其三位：一、见闻位，即是善财次前生身，见闻如 <lb ed="X" n="0013c03"/><lb ed="R011" n="0862a13"/>是普贤法故，成解脱分善根，如前歎德中辨；二、是解 <lb ed="X" n="0013c04"/><lb ed="R011" n="0862a14"/>行位，顿修如此五位行法，如善财童子此生所成，至 <lb ed="X" n="0013c05"/><lb ed="R011" n="0862a15"/>普贤位是；三、证入，生即因位，穷终殁同果海，善财来 <lb ed="X" n="0013c06"/><lb ed="R011" n="0862a16"/>生是也。若尔，定是何位？谓以在信是信位，在住是住 <lb ed="X" n="0013c07"/><lb ed="R011" n="0862a17"/>位，一身历五位，随在即彼收，以通一切故，如普贤位。 <lb ed="X" n="0013c08"/><lb ed="R011" n="0862a18"/>此之一解，甚顺经宗。疏主自云：谓历位而修，得见普 <lb ed="X" n="0013c09"/><lb ed="R011" n="0862b01"/>贤一时顿具。地狱天子尙三重顿圆，何以善财剋定 <lb ed="X" n="0013c10"/><lb ed="R011" n="0862b02"/>时分等？此意，行则渐修，位即顿证，是今義矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0013c11"/><lb ed="R011" n="0862b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0013c1101">钞：至福城东者，其城居人多有福德，故曰德城。城 <lb ed="X" n="0013c12"/><lb ed="R011" n="0862b04"/>表防非，东为群方之首，亦启明之。初表顺福分善， <lb ed="X" n="0013c13"/><lb ed="R011" n="0862b05"/>入道初故；又表福智，入位本故。</p><p xml:id="pX08p0013c1313" cb:place="inline">▲住莊严幢娑罗 <lb ed="X" n="0013c14"/><lb ed="R011" n="0862b06"/>林者，此云高远，以林木森耸故，表当趣万行莊严 <lb ed="X" n="0013c15"/><lb ed="R011" n="0862b07"/>故。</p><p xml:id="pX08p0013c1502" cb:place="inline">▲大塔庙者，即归宗之所。日照三藏云：此城在 <lb ed="X" n="0013c16"/><lb ed="R011" n="0862b08"/>南天竺，城东大塔庙是古<persName>佛</persName>之塔，<persName>佛</persName>在世时<anchor xml:id="nkr_note_add_0013c1601" n="0013c1601"/><anchor xml:id="beg0013c1601" n="0013c1601"/>已<anchor xml:id="end0013c1601"/>有 <lb ed="X" n="0013c17"/><lb ed="R011" n="0862b09"/>此塔。三藏亲到其所，其塔极高大，东面鼓乐供养， <lb ed="X" n="0013c18"/><lb ed="R011" n="0862b10"/>西面不闻，于今现在。此处居人多唱善财歌词，此 <lb ed="X" n="0013c19"/><lb ed="R011" n="0862b11"/>城内人幷有解脱分善根，堪为道器。此表所依法 <lb ed="X" n="0013c20"/><lb ed="R011" n="0862b12"/>界本觉真性，诸<persName>佛</persName>同依，故云往昔诸<persName>佛</persName>曾所止住 <lb ed="X" n="0013c21"/><lb ed="R011" n="0862b13"/>等。</p><p xml:id="pX08p0013c2102" cb:place="inline">▲言五百优婆塞等者，表五位证入故。</p><p xml:id="pX08p0013c2117" cb:place="inline">▲言别 <lb ed="X" n="0013c22"/><lb ed="R011" n="0862b14"/>观善财者，解心顺理曰善，积德无尽曰财。知其不 <lb ed="X" n="0013c23"/><lb ed="R011" n="0862b15"/>群，特迴圣眷。</p><p xml:id="pX08p0013c2306" cb:place="inline">▲言又令忆念过去善根者，令忆宿 <lb ed="X" n="0013c24"/><lb ed="R011" n="0862b16"/>善，使不自轻故。</p><p xml:id="pX08p0013c2407" cb:place="inline">▲言随<name role="" type="person">文殊师利</name>而说偈言等者， <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0014a" n="0014a"/> <lb ed="X" n="0014a01"/><lb ed="R011" n="0862b17"/>同餐妙旨，独颖众流，重法随师，说偈求度。故彼偈 <lb ed="X" n="0014a02"/><lb ed="R011" n="0862b18"/>云：三有为城墎，憍慢为垣墙，诸趣为门户，爱水为 <lb ed="X" n="0014a03"/><lb ed="R011" n="0863a01"/>池堑。愿轮大悲毂，信轴坚固辖，功德宝莊挍，令我 <lb ed="X" n="0014a04"/><lb ed="R011" n="0863a02"/>载此乘。</p><p xml:id="pX08p0014a0404" cb:place="inline">▲言一百一十由旬者，为表十地及等觉 <lb ed="X" n="0014a05"/><lb ed="R011" n="0863a03"/>地，一一皆具诸地功德。或不分等觉，即开十信，进 <lb ed="X" n="0014a06"/><lb ed="R011" n="0863a04"/>退皆表一百一十也。始信该于极果，故曰遥伸。随 <lb ed="X" n="0014a07"/><lb ed="R011" n="0863a05"/>顺行成，故曰右手。</p><p xml:id="pX08p0014a0708" cb:place="inline">▲言若離信根至之所忆念者， <lb ed="X" n="0014a08"/><lb ed="R011" n="0863a06"/>九句经文。前七缺因：一、阙行本故；二、求小故心劣， <lb ed="X" n="0014a09"/><lb ed="R011" n="0863a07"/>处生死而忧悔；三、横不具；四、竖不进；五、滞一善；六、 <lb ed="X" n="0014a10"/><lb ed="R011" n="0863a08"/>不廣求；七、不起无住行愿。後二缺缘。後不能了下， <lb ed="X" n="0014a11"/><lb ed="R011" n="0863a09"/>有十五句：前五约所知理事，後十约能知分齐。例 <lb ed="X" n="0014a12"/><lb ed="R011" n="0863a10"/>前诸文，思之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0014a13"/><lb ed="R011" n="0863a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0014a1301">疏寄位南求者，寄位即是寄修行相也。寄者，托也，依 <lb ed="X" n="0014a14"/><lb ed="R011" n="0863a12"/>附之義；位者，次也，阶降之義。斯则行布圆融，寄渐显 <lb ed="X" n="0014a15"/><lb ed="R011" n="0863a13"/>顿，寄人显法，寄相显性也。下疏云：且依古德，配为五 <lb ed="X" n="0014a16"/><lb ed="R011" n="0863a14"/>相，谓：四十一人名寄位修行相，寄四十一位，依人求 <lb ed="X" n="0014a17"/><lb ed="R011" n="0863a15"/>解，显修行故。二、从摩耶下，九、会十一人，明会缘入实 <lb ed="X" n="0014a18"/><lb ed="R011" n="0863a16"/>相，即会前住等，成普、别两行，契证法界故。初得幻智， <lb ed="X" n="0014a19"/><lb ed="R011" n="0863a17"/>後得幻住，该于中间如幻之缘，入一实故。三、慈氏一 <lb ed="X" n="0014a20"/><lb ed="R011" n="0863a18"/>人名摄德成因相，会前二门之德，幷为证入之因故。 <lb ed="X" n="0014a21"/><lb ed="R011" n="0863b01"/>故法门名三世不忘念，则摄法无边。四、後文殊名智 <lb ed="X" n="0014a22"/><lb ed="R011" n="0863b02"/>照无二相，谓行圆究竟，朗悟在怀，照前行等唯一圆 <lb ed="X" n="0014a23"/><lb ed="R011" n="0863b03"/>智，更无前、後明、昧等殊故。五、普贤一人名显因廣大 <lb ed="X" n="0014a24"/><lb ed="R011" n="0863b04"/>相，始觉同本，圆觉现前，称周法界，无不包含故。其後 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0014b" n="0014b"/> <lb ed="X" n="0014b01"/><lb ed="R011" n="0863b05"/>四相亦得称为寄位。前三義同等觉，故摩耶、慈氏幷 <lb ed="X" n="0014b02"/><lb ed="R011" n="0863b06"/>入重玄之门。文殊表菩萨地尽，心无初相；普贤義同 <lb ed="X" n="0014b03"/><lb ed="R011" n="0863b07"/>妙觉，纔见普贤，便等<persName>佛</persName>故。今从别義，且为五相。此五 <lb ed="X" n="0014b04"/><lb ed="R011" n="0863b08"/>亦是菩萨五种行相：一、高行<note place="inline">历位上陞</note>，二、大行<note place="inline">同入一实</note>，三、勝 <lb ed="X" n="0014b05"/><lb ed="R011" n="0863b09"/>行<note place="inline">具上廣大成補处因</note>，四、深行<note place="inline">般若绝相</note>，五、廣行<note place="inline">一一性称</note>。然南者古有 <lb ed="X" n="0014b06"/><lb ed="R011" n="0863b10"/>多義：初一约事，谓擧一例诸，一方善友<anchor xml:id="nkr_note_add_0014b0601" n="0014b0601"/><anchor xml:id="beg0014b0601" n="0014b0601"/>已<anchor xml:id="end0014b0601"/>自无量，况 <lb ed="X" n="0014b07"/><lb ed="R011" n="0863b11"/>于馀方。馀四约表。二者明義，表捨暗向智故。南方之 <lb ed="X" n="0014b08"/><lb ed="R011" n="0863b12"/>明万物相见，圣人南面盖取于此。三中義，離邪僻东 <lb ed="X" n="0014b09"/><lb ed="R011" n="0863b13"/>西二边，契中正之实道故。四生義，南主其阳发生万 <lb ed="X" n="0014b10"/><lb ed="R011" n="0863b14"/>物，表善财增长行故。北主其阴显示灭義，故<persName>世尊</persName>涅 <lb ed="X" n="0014b11"/><lb ed="R011" n="0863b15"/>槃金棺北首。五随顺義，背左向右即随顺義，以西域 <lb ed="X" n="0014b12"/><lb ed="R011" n="0863b16"/>风俗城邑园宅皆悉东向故。自东之南顺日月转，显 <lb ed="X" n="0014b13"/><lb ed="R011" n="0863b17"/>于善财随顺教理故。此五義中初一则通，次一後二。 <lb ed="X" n="0014b14"/><lb ed="R011" n="0863b18"/>地前表契中道義，地後表之亦通地前正证離相。地 <lb ed="X" n="0014b15"/><lb ed="R011" n="0864a01"/>中不以南表地後，显于业用不同地中。後文殊有示 <lb ed="X" n="0014b16"/><lb ed="R011" n="0864a02"/>无方，表于般若加行有修正证无二故。普贤无方无 <lb ed="X" n="0014b17"/><lb ed="R011" n="0864a03"/>示，表法界普周故。有人唯取随顺一義非前诸释，谓 <lb ed="X" n="0014b18"/><lb ed="R011" n="0864a04"/>正明之義出此方故。寧知西域南非明等，况通方之 <lb ed="X" n="0014b19"/><lb ed="R011" n="0864a05"/>说言旨多含，故通五義矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0014b20"/><lb ed="R011" n="0864a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0014b2001">钞：时善财童子至教化众生等者，自见<anchor xml:id="nkr_note_add_0014b2001" n="0014b2001"/><anchor xml:id="beg0014b2001" n="0014b2001"/>己<anchor xml:id="end0014b2001"/>身等普 <lb ed="X" n="0014b21"/><lb ed="R011" n="0864a07"/>贤化也。</p><p xml:id="pX08p0014b2104" cb:place="inline">▲言不于此刹没彼刹现者<note place="inline">以没现相如法性故，此彼 <lb ed="X" n="0014b22"/><lb ed="R011" n="0864a08"/>相即故</note>。</p><p xml:id="pX08p0014b2204" cb:place="inline">▲言与普贤等者，等，因圆也。</p><p xml:id="pX08p0014b2215" cb:place="inline">▲与诸<persName>佛</persName>等者， <lb ed="X" n="0014b23"/><lb ed="R011" n="0864a09"/>等，果满也。</p><p xml:id="pX08p0014b2305" cb:place="inline">▲一身充满至悉皆同等者。别显等相。 <lb ed="X" n="0014b24"/><lb ed="R011" n="0864a10"/>若依通相，義当等觉，離言不可说故。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0014c" n="0014c"/> <lb ed="X" n="0014c01"/><lb ed="R011" n="0864a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0014c0101">疏尽众生之愿门者。问：众生当有成<persName>佛</persName>尽时不？设尔， <lb ed="X" n="0014c02"/><lb ed="R011" n="0864a12"/>何失？二俱有过。若云有尽，而生界便灭，<persName>佛</persName>界便增。又 <lb ed="X" n="0014c03"/><lb ed="R011" n="0864a13"/>违十地经云：若众生界尽，我愿乃尽。而众生不可尽， <lb ed="X" n="0014c04"/><lb ed="R011" n="0864a14"/>故我此大愿善根无有穷尽。又<persName>如来</persName>利他功德亦有 <lb ed="X" n="0014c05"/><lb ed="R011" n="0864a15"/>尽时，是知最後众生定不成<persName>佛</persName>。从初发心，都无所化； <lb ed="X" n="0014c06"/><lb ed="R011" n="0864a16"/>入圣众生，利他行阙。因行不圆，岂得成<persName>佛</persName>？若云不尽， <lb ed="X" n="0014c07"/><lb ed="R011" n="0864a17"/>尽众生之大愿，但当虚发。又违涅槃经：凡是有心，定 <lb ed="X" n="0014c08"/><lb ed="R011" n="0864a18"/>当作<persName>佛</persName>。尽法界内，颇有一生无<persName>佛</persName>性耶？既是有性，迟 <lb ed="X" n="0014c09"/><lb ed="R011" n="0864b01"/>速纵异，寧有一生不成<persName>佛</persName>耶？勿谓新新续起众生，是 <lb ed="X" n="0014c10"/><lb ed="R011" n="0864b02"/>则众生有始。故仁王经云：三界外有别众生始起者， <lb ed="X" n="0014c11"/><lb ed="R011" n="0864b03"/>是外道大有经说。勿谓成<persName>佛</persName><anchor xml:id="nkr_note_add_0014c1101" n="0014c1101"/><anchor xml:id="beg0014c1101" n="0014c1101"/>已<anchor xml:id="end0014c1101"/>後再作众生，良以金 <lb ed="X" n="0014c12"/><lb ed="R011" n="0864b04"/>无重矿，<persName>佛</persName>无再生。无明既尽，无重生理。故龙树名为 <lb ed="X" n="0014c13"/><lb ed="R011" n="0864b05"/>无始有终住地。由此得知进退非理。今谓通云：如世 <lb ed="X" n="0014c14"/><lb ed="R011" n="0864b06"/>一人得长生術，飞行自在，踊在虚空。<note place="inline">如有一人<anchor xml:id="nkr_note_add_0014c1401" n="0014c1401"/><anchor xml:id="beg0014c1401" n="0014c1401"/>已<anchor xml:id="end0014c1401"/>成<persName>佛</persName>道。</note>应问： <lb ed="X" n="0014c15"/><lb ed="R011" n="0864b07"/>彼人之西，虚空多耶？彼人之东，虚空多耶？答：不可论 <lb ed="X" n="0014c16"/><lb ed="R011" n="0864b08"/>其多少。何以故？虚空无边故。<note place="inline">应问：此<persName>佛</persName>之前，成<persName>佛</persName>者多耶？此<persName>佛</persName>之後，未成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0014c17"/><lb ed="R011" n="0864b09"/>者多耶？答：不可论其多少。何以故？生<persName>佛</persName>无边故</note>。此人用神通力，往东而行，一 <lb ed="X" n="0014c18"/><lb ed="R011" n="0864b10"/>弹指顷，越过百千万里虚空<note place="inline">此<persName>佛</persName>运慈悲力，一念化了百千万类众生，皆成 <lb ed="X" n="0014c19"/><lb ed="R011" n="0864b11"/><persName>佛</persName>道</note>。是则此人，不老不死，亦不暂住。如是而行，尽未来 <lb ed="X" n="0014c20"/><lb ed="R011" n="0864b12"/>际，颇有东方一界虚空，此人不过越耶<note place="inline">是则此<persName>佛</persName>，不迁不灭，亦不 <lb ed="X" n="0014c21"/><lb ed="R011" n="0864b13"/>暂住。如是而化，尽未来际，颇有一众生，此<persName>佛</persName>不化令成<persName>佛</persName>耶</note>？应知东方界虚空，彼 <lb ed="X" n="0014c22"/><lb ed="R011" n="0864b14"/>人皆可越在西方<note place="inline">应知众生，一一皆可化度，令成<persName>佛</persName>道</note>。虽尽未来，如是 <lb ed="X" n="0014c23"/><lb ed="R011" n="0864b15"/>而行，岂行尽东方虚空耶<note place="inline">虽尽未来，如是而化，岂化尽众生耶</note>？何以故？ <lb ed="X" n="0014c24"/><lb ed="R011" n="0864b16"/>虚空无边故<note place="inline">何以故？众生无边故</note>。勿谓东方新生虚空，勿谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0014c2401" n="0014c2401"/><anchor xml:id="beg0014c2401" n="0014c2401"/>已<anchor xml:id="end0014c2401"/> <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0015a" n="0015a"/> <lb ed="X" n="0015a01"/><lb ed="R011" n="0864b17"/>越西方虚空，还来东方<note place="inline">勿谓众生新生，勿谓<anchor xml:id="nkr_note_add_0015a0101" n="0015a0101"/><anchor xml:id="beg0015a0101" n="0015a0101"/>已<anchor xml:id="end0015a0101"/>成<persName>佛</persName>道，还作众生</note>。纵行无 <lb ed="X" n="0015a02"/><lb ed="R011" n="0864b18"/>量劫，终不可说彼人之西虚空多，彼人之东虚空少 <lb ed="X" n="0015a03"/><lb ed="R011" n="0865a01"/><note place="inline">纵化无量劫，终不可说<anchor xml:id="nkr_note_add_0015a0301" n="0015a0301"/><anchor xml:id="beg0015a0301" n="0015a0301"/>已<anchor xml:id="end0015a0301"/>成<persName>佛</persName>者多，未成<persName>佛</persName>者少</note>。是故诸难，一时顿尽。更请 <lb ed="X" n="0015a04"/><lb ed="R011" n="0865a02"/>研寻，尤增義味。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015a05"/><lb ed="R011" n="0865a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0015a0501">钞：明时难遇者，十地论云：是中时者，无八难故。如 <lb ed="X" n="0015a06"/><lb ed="R011" n="0865a04"/>偈说：如王怀忧恼病恚著诸欲崄处无侍卫纔<g ref="#CB02439">佞</g> <lb ed="X" n="0015a07"/><lb ed="R011" n="0865a05"/>无忠臣如是八难时智臣不应语心王亦如是非 <lb ed="X" n="0015a08"/><lb ed="R011" n="0865a06"/>时不应说。释曰：论但有偈，更无解释。今当释之：前 <lb ed="X" n="0015a09"/><lb ed="R011" n="0865a07"/>一偈半是喩，但半偈合王，喩众生于所说法取捨 <lb ed="X" n="0015a10"/><lb ed="R011" n="0865a08"/>自在故。一、如人烦恼，言不入心；众生忧恼，法不入 <lb ed="X" n="0015a11"/><lb ed="R011" n="0865a09"/>心。二、病苦，喩众生有苦，法不入心。三、恚，四、欲，可知。 <lb ed="X" n="0015a12"/><lb ed="R011" n="0865a10"/>五、崄处，喩八难处。六、无善法为侍，七、近恶友谗<g ref="#CB02439">佞</g>， <lb ed="X" n="0015a13"/><lb ed="R011" n="0865a11"/>八、无善友忠臣。此八皆为说法之难。今时反此，故 <lb ed="X" n="0015a14"/><lb ed="R011" n="0865a12"/>云难遇。</p><p xml:id="pX08p0015a1404" cb:place="inline">▲言今値圣明天子者，即<name role="" type="person">唐德宗</name>皇帝也。</p> <lb ed="X" n="0015a15"/><lb ed="R011" n="0865a13"/><p xml:id="pX08p0015a1501">▲言敷陈五教者，或五经之教，或五帝之教，或小 <lb ed="X" n="0015a16"/><lb ed="R011" n="0865a14"/>始等五教也。</p><p xml:id="pX08p0015a1606" cb:place="inline">▲言学肆者，肆，陈也。今时习学之处 <lb ed="X" n="0015a17"/><lb ed="R011" n="0865a15"/>谓之学肆。周、孔云：司市常以陈肆辨物。学中列列 <lb ed="X" n="0015a18"/><lb ed="R011" n="0865a16"/>书史，如市陈列货物也。又要览云：因後汉张楷字 <lb ed="X" n="0015a19"/><lb ed="R011" n="0865a17"/>公超，学徒随之，所居为市，故今学处而称肆焉。</p><p xml:id="pX08p0015a1919" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0015a20"/><lb ed="R011" n="0865a18"/>言诸<persName>佛</persName>祖师者，出<persName>佛</persName>名经。</p><p xml:id="pX08p0015a2011" cb:place="inline">▲言大圣虽周法界者， <lb ed="X" n="0015a21"/><lb ed="R011" n="0865b01"/>真身宽遍也。</p><p xml:id="pX08p0015a2106" cb:place="inline">▲摄機长在此山者，应身局处也。</p><p xml:id="pX08p0015a2119" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0015a22"/><lb ed="R011" n="0865b02"/>应感普周，若百川影落，应身宽遍也。</p><p xml:id="pX08p0015a2215" cb:place="inline">▲淸凉长在，犹 <lb ed="X" n="0015a23"/><lb ed="R011" n="0865b03"/>素月澄空，真身局处也。意显真应，局无碍故。</p><p xml:id="pX08p0015a2318" cb:place="inline">▲言 <lb ed="X" n="0015a24"/><lb ed="R011" n="0865b04"/>况大孚灵鹫，标乎圣等之名等者，案感通传云：今 <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0015b" n="0015b"/> <lb ed="X" n="0015b01"/><lb ed="R011" n="0865b05"/><name role="" type="person">五台山</name>东南<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015001" n="0015001"/>三十里，现有大孚<name role="" type="person">灵鹫寺</name>，两堂旧迹 <lb ed="X" n="0015b02"/><lb ed="R011" n="0865b06"/>犹存。南有花园，可二顷许，四时发彩，人莫究之。或 <lb ed="X" n="0015b03"/><lb ed="R011" n="0865b07"/>云是汉明所立，又云魏文所作，互说不同，如何会？ <lb ed="X" n="0015b04"/><lb ed="R011" n="0865b08"/>答：俱是二帝所作。周穆王时，<anchor xml:id="nkr_note_add_0015b0401" n="0015b0401"/><anchor xml:id="beg0015b0401" n="0015b0401"/>已<anchor xml:id="end0015b0401"/>有<persName>佛</persName>法。此山灵异， <lb ed="X" n="0015b05"/><lb ed="R011" n="0865b09"/>文殊所居，周穆王于中造寺供养。及<name role="" type="person">阿育王</name>，亦依 <lb ed="X" n="0015b06"/><lb ed="R011" n="0865b10"/>置塔。汉明之初，摩腾天眼亦见有塔，请帝立寺。山 <lb ed="X" n="0015b07"/><lb ed="R011" n="0865b11"/>形似于灵鹫，故号为大孚<name role="" type="person">灵鹫寺</name>。大孚者，弘信也。 <lb ed="X" n="0015b08"/><lb ed="R011" n="0865b12"/>帝信<persName>佛</persName>理，立寺劝人。花园今在寺前，後之君王或 <lb ed="X" n="0015b09"/><lb ed="R011" n="0865b13"/>改为大花园寺。至则天大圣皇后与于阗三藏译 <lb ed="X" n="0015b10"/><lb ed="R011" n="0865b14"/>花严经，见菩萨住<name role="" type="person">淸凉山</name>，因改为<name role="" type="person">大花严寺</name>焉。</p><p xml:id="pX08p0015b1019" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0015b11"/><lb ed="R011" n="0865b15"/>言不入馀人之手者，出现品经云：不入馀众生手， <lb ed="X" n="0015b12"/><lb ed="R011" n="0865b16"/>唯除不思议乘菩萨也。</p><p xml:id="pX08p0015b1210" cb:place="inline">▲言积行菩萨等者，亦出 <lb ed="X" n="0015b13"/><lb ed="R011" n="0865b17"/>现品，如前钞引。</p><p xml:id="pX08p0015b1307" cb:place="inline">▲言手舞何阶者，手舞之馀不能 <lb ed="X" n="0015b14"/><lb ed="R011" n="0865b18"/>阶及也。手舞之言出毛诗序，彼云：情动于中而形 <lb ed="X" n="0015b15"/><lb ed="R011" n="0866a01"/>于言，言之不足故嗟歎之，嗟歎不足故歌咏之，歌 <lb ed="X" n="0015b16"/><lb ed="R011" n="0866a02"/>咏不足不知手之舞之、足之蹈之也。</p> <lb ed="X" n="0015b17"/><lb ed="R011" n="0866a03"/><p xml:id="pX08p0015b1701">钞：即总、别一对者，华字唯能严，大方廣<persName>佛</persName>唯所严， <lb ed="X" n="0015b18"/><lb ed="R011" n="0866a04"/>严字通能、所故。</p><p xml:id="pX08p0015b1807" cb:place="inline">▲言无说者，性无言故。</p><p xml:id="pX08p0015b1816" cb:place="inline">▲離说者， <lb ed="X" n="0015b19"/><lb ed="R011" n="0866a05"/>应言方会故。</p><p xml:id="pX08p0015b1906" cb:place="inline">▲言一以万行饰其本体至非莹不 <lb ed="X" n="0015b20"/><lb ed="R011" n="0866a06"/>明者。严，饰法也。修，显本果也。依本智之理修也。</p><p xml:id="pX08p0015b2019" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0015b21"/><lb ed="R011" n="0866a07"/>二、以万行至琢玉成像者。严成人也，修生新果也， <lb ed="X" n="0015b22"/><lb ed="R011" n="0866a08"/>而求<persName>佛</persName>智之事修也。</p><p xml:id="pX08p0015b2209" cb:place="inline">▲言又饰本体如铸金成像 <lb ed="X" n="0015b23"/><lb ed="R011" n="0866a09"/>者，此喩金即是像，以表饰法即是成人，修显即是 <lb ed="X" n="0015b24"/><lb ed="R011" n="0866a10"/>修生，因与果一故。</p><p xml:id="pX08p0015b2408" cb:place="inline">▲言以行成人，如巧匠成像者， <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0015c" n="0015c"/> <lb ed="X" n="0015c01"/><lb ed="R011" n="0866a11"/>下钞云：新<persName>佛</persName>旧成，曾无二体；以报就法，如出摸之 <lb ed="X" n="0015c02"/><lb ed="R011" n="0866a12"/>像。像本旧成，故无二体。言新成旧<persName>佛</persName>，法、报似分者， <lb ed="X" n="0015c03"/><lb ed="R011" n="0866a13"/>以法就报，如以金成像；金、像似分，以有未成像、金 <lb ed="X" n="0015c04"/><lb ed="R011" n="0866a14"/>故。今成像竟，似分二矣。前对是、非异，此对是、非一。 <lb ed="X" n="0015c05"/><lb ed="R011" n="0866a15"/>非一即非异，故言似分，意无二体。此喩像即是金， <lb ed="X" n="0015c06"/><lb ed="R011" n="0866a16"/>似表成人即是饰法，修生即是修显，缘为果异故。 <lb ed="X" n="0015c07"/><lb ed="R011" n="0866a17"/>或前據法顿成，後约人渐成也。</p><p xml:id="pX08p0015c0713" cb:place="inline">▲言唯经擧四義 <lb ed="X" n="0015c08"/><lb ed="R011" n="0866a18"/>者，谓法也，贯也，摄也，常也。故上生疏云：生资教摄， <lb ed="X" n="0015c09"/><lb ed="R011" n="0866b01"/>永绝烦笼，理籍文贯，长離散灭，百灵长轨，千葉良 <lb ed="X" n="0015c10"/><lb ed="R011" n="0866b02"/>规，利物诠真，目为经也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0015c11"/><lb ed="R011" n="0866b03"/> <lb ed="X" n="0015c12"/><lb ed="R011" n="0866b04"/><cb:juan fun="close" n="2"><cb:jhead>大方廣<persName>佛</persName>花严经谈玄抉择卷第二</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0015c13"/><lb ed="R011" n="0866b05"/> <lb ed="X" n="0015c14"/><lb ed="R011" n="0866b06"/><cb:div type="w"><head>录摘文解</head> <lb ed="X" n="0015c15"/><lb ed="R011" n="0866b07"/><p xml:id="pX08p0015c1501">尽宏廓之幽宗。 真应权实， 四十二众， 主伴重 <lb ed="X" n="0015c16"/><lb ed="R011" n="0866b08"/>重，等 如长空等。 空空绝迹，湛湛亡言， 大象无 <lb ed="X" n="0015c17"/><lb ed="R011" n="0866b09"/>形， 九流 智周，鉴而常静。昔人以四不義所显体 <lb ed="X" n="0015c18"/><lb ed="R011" n="0866b10"/>大， 五重中道，图 三止三观，融为一心。 <persName>如来</persName>不 <lb ed="X" n="0015c19"/><lb ed="R011" n="0866b11"/>断，性恶 情有，即是理无。 四病 无所求中，吾故 <lb ed="X" n="0015c20"/><lb ed="R011" n="0866b12"/>求之， 故得十身，历然相作。 能以众生身作自身， <lb ed="X" n="0015c21"/><lb ed="R011" n="0866b13"/>约同体变化。 十信摄诸位 廣大，即入于无间。 <lb ed="X" n="0015c22"/><lb ed="R011" n="0866b14"/> 一能含多，皆曰相容。 影复现影，褈褈无尽， 以三 <lb ed="X" n="0015c23"/><lb ed="R011" n="0866b15"/>世相因，互相摄故。 莊周梦为蝴蝶， 随一事即是 <lb ed="X" n="0015c24"/><lb ed="R011" n="0866b16"/>无尽法界。 不信不解，不顺不入， 杜视听于嘉会， <pb ed="X" xml:id="X08.0235.0016a" n="0016a"/> <lb ed="X" n="0016a01"/><lb ed="R011" n="0866b17"/> 悉觉真谛， 见闻为种。 其有生疑不信者，永不 <lb ed="X" n="0016a02"/><lb ed="R011" n="0866b18"/>得闻如是義。 三生圆满， 大悲为身， 象王迴旋。 <lb ed="X" n="0016a03"/><lb ed="R011" n="0867a01"/> 十无疲厌心， 启明东庙， 寄位南求，尽众生之 <lb ed="X" n="0016a04"/><lb ed="R011" n="0867a02"/>愿门。 大圣虽周法界，圣擧四義。</p> <lb ed="X" n="0016a05"/><lb ed="R011" n="0867a04"/><p xml:id="pX08p0016a0501">写本记云：</p> <lb ed="X" n="0016a06"/><lb ed="R011" n="0867a05"/><p xml:id="pX08p0016a0601">高丽国大兴王寺，寿昌二年<note place="inline">丙子</note>岁奉宣雕造。</p> <lb ed="X" n="0016a07"/><lb ed="R011" n="0867a06"/><p xml:id="pX08p0016a0701">大宋国崇吴古寺宣和五年<note place="inline">癸卯</note>岁释安仁传写。</p> <lb ed="X" n="0016a08"/><lb ed="R011" n="0867a07"/><p xml:id="pX08p0016a0801">淳熙岁次<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0016a0801" n="0016a0801"/><anchor xml:id="beg0016a0801" n="0016a0801"/>己<anchor xml:id="end0016a0801"/>酉</note>，释科点重看祖灯，眼疲也， <lb ed="X" n="0016a09"/><lb ed="R011" n="0867a08"/>莫罪莫罪。</p></cb:div> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0001b0101" to="#end0001b0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0001b1901" to="#end0001b1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0002b0401" to="#end0002b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0002c1101" to="#end0002c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0002c1301" to="#end0002c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0003c0901" to="#end0003c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0003c2201" to="#end0003c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0007c0901" to="#end0007c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0008a1201" to="#end0008a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0008a1801" to="#end0008a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0008c0501" to="#end0008c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0008c2101" to="#end0008c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0008c2201" to="#end0008c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0008c2301" to="#end0008c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0010a0401" to="#end0010a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0010a0601" to="#end0010a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0010a0901" to="#end0010a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0010c2101" to="#end0010c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0011a1401" to="#end0011a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0011a1402" to="#end0011a1402"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0011a1501" to="#end0011a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0011a1502" to="#end0011a1502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0012a1401" to="#end0012a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0012a1801" to="#end0012a1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0012b0201" to="#end0012b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0012b0801" to="#end0012b0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0012b1001" to="#end0012b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0013a1201" to="#end0013a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">办<note type="cf1">L133n1557_p0368b04</note></lem><rdg wit="#wit.orig">辩</rdg></app> <app from="#beg0013c1601" to="#end0013c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0014b0601" to="#end0014b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0014b2001" to="#end0014b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0014c1101" to="#end0014c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0014c1401" to="#end0014c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0014c2401" to="#end0014c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015a0101" to="#end0015a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015a0301" to="#end0015a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0015b0401" to="#end0015b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0016a0801" to="#end0016a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0001001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001001">谈玄抉择今欠第一卷可惜</note> <note n="0001002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001002">一下疑脱一</note> <note n="0001003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001003">切疑剩</note> <note n="0001004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001004">程疑种次同</note> <note n="0001005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001005">至疑主</note> <note n="0003001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0003001">赴疑趣</note> <note n="0003002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0003002">情疑晴</note> <note n="0004001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0004001">後疑从</note> <note n="0006001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006001">示疑有</note> <note n="0007001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007001">遍疑偏</note> <note n="0007002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007002">陟疑涉</note> <note n="0007003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007003"><g ref="#CB13607">𮘵</g>疑喧若障款</note> <note n="0009001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0009001">偶疑隅</note> <note n="0011001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011001">似疑以</note> <note n="0012001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012001">一本无比前等四字</note> <note n="0013001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013001">来疑是</note> <note n="0013002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013002">返疑变</note> <note n="0013003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0013003">来疑乘</note> <note n="0015001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015001">三异作四</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0001b0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0001b0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0001b1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0001b1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0002b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0002b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0002c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0002c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0002c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0002c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0003c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0003c0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0003c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0003c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0007c0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0007c0901">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0008a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008a1201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0008a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0008c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008c0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0008c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0008c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0008c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0008c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0010a0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0010a0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0010a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0010a0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0010a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0010a0901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0010c2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0010c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0011a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0011a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0011a1402" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0011a1402">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0011a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0011a1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0011a1502" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0011a1502">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0012a1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0012a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0012a1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0012a1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0012b0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0012b0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0012b0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0012b0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0012b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0012b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0013a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0013a1201">办【CB】，辩【卍续】</note> <note n="0013c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0013c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0014b0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0014b0601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0014b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0014b2001">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0014c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0014c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0014c1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0014c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0014c2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0014c2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015a0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0015a0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0015a0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0015b0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0015b0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0016a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0016a0801">己【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>